آب پرورش طیور چیست؟ بررسی استانداردهای کیفیت آب در مرغداری‌ها

کیفیت آب در پرورش مرغ یکی از عوامل کلیدی و تأثیرگذار بر سلامت، رشد و افزایش بهره‌وری گله‌های طیور است. آب آشامیدنی طیور نه‌تنها باید به‌طور مداوم در دسترس باشد، بلکه از نظر بهداشتی و فیزیکوشیمیایی نیز باید در شرایط استاندارد قرار گیرد. وجود میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، تشکیل بیوفیلم در خطوط انتقال آب و تجمع املاح معدنی در مخازن، می‌تواند منجر به آلودگی ثانویه آب و بروز بیماری‌های گوارشی و تنفسی در مرغ‌ها شود. ازاین‌رو استفاده از یک محلول گندزدای قوی و ایمن برای ضدعفونی سیستم آبرسانی مرغداری ضروری است. انتخاب نوع و غلظت ماده ضدعفونی‌کننده باید متناسب با بار میکروبی اولیه آب، میزان مواد معدنی محلول و ظرفیت بافری آن انجام شود. در این مقاله به بررسی اهمیت کیفیت آب در پرورش طیور و معرفی گندزدای مناسب برای بهبود عملکرد مرغداری می‌پردازیم.

همچنین بخوانید:

♣ اسیدی فایرها در تغذیه دام و طیور

♣ اهمیت رفع بیوفیلم در دامداری ها

چرا کیفیت آب پرورش طیور مهم است؟

آب با کیفیت نامناسب می‌تواند باعث کاهش مصرف آب، افت اشتها، کاهش ضریب تبدیل غذایی و افزایش تلفات در گله‌های مرغ گوشتی و تخم‌گذار شود. بسیاری از بیماری‌های شایع در مرغداری‌ها، مانند اسهال، عفونت‌های روده‌ای و کاهش رشد، مستقیماً با آلودگی آب آشامیدنی مرتبط هستند. به همین دلیل کنترل منظم کیفیت آب در مرغداری‌ها نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌ها و کاهش هزینه‌های درمانی دارد. پایین بودن کیفیت آب پرورش طیور موجب کاهش تاثیر واکسن و داروهای مصرفی طیور در سیستم های آب رسانی می گردد. همچنین می تواند خطوط آب و سیستم های خنک کننده را مسدود کند. این به نوبه خود، مصرف و ظرفیت خنک کننده را محدود می کند، که هر دو تأثیر مخربی بر رشد و تولید مثل طیور دارند.

کیفیت پایین آب در مرغداری‌ها چه نشانه هایی دارد؟

کیفیت نامناسب آب آشامیدنی یکی از عوامل پنهان اما بسیار تأثیرگذار بر عملکرد گله‌های طیور است که در بسیاری از موارد بدون نشانه‌های واضح اولیه، خسارات اقتصادی قابل توجهی به مرغداری وارد می‌کند. شناسایی به‌موقع علائم کیفیت پایین آب، نقش مهمی در پیشگیری از بروز بیماری‌ها و کاهش افت تولید دارد.

در بخش زیر، می توانید علائم کیفیت پایین آب در مرغداری را مشاهده کنید:

الف) کاهش مصرف آب و دان

اولین و شایع‌ترین نشانه کیفیت پایین آب، کاهش تمایل جوجه‌ها به مصرف آب است. تغییر طعم، بو یا آلودگی میکروبی آب باعث می‌شود طیور آب کمتری بنوشند و از آنجایی که مصرف دان ارتباط مستقیمی با مصرف آب دارد، میزان خوراک مصرفی نیز کاهش می‌یابد. این موضوع به‌طور مستقیم رشد گله را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

ب) افت وزن‌گیری و افزایش ضریب تبدیل غذایی

زمانی که آب سالم و بهداشتی در دسترس نباشد، جذب مواد مغذی به‌درستی انجام نمی‌شود و انرژی مصرفی پرنده صرف مقابله با استرس و عوامل بیماری‌زا خواهد شد. در نتیجه، وزن‌گیری جوجه‌ها کاهش یافته و ضریب تبدیل غذایی افزایش پیدا می‌کند که نشان‌دهنده افت راندمان تولید در مرغداری است.

ج) افزایش تلفات و بروز بیماری‌های گوارشی

آب آلوده می‌تواند حامل باکتری‌ها، ویروس‌ها و انگل‌های بیماری‌زا باشد که موجب بروز اسهال، التهاب روده، کاهش ایمنی و در نهایت افزایش تلفات در گله می‌شود. بیماری‌های گوارشی ناشی از آب بی‌کیفیت معمولاً به‌سرعت در گله گسترش پیدا کرده و کنترل آن‌ها هزینه‌بر و زمان‌بر است.

د) افزایش مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و هزینه‌های درمانی

با افزایش فشار بیماری در اثر کیفیت پایین آب، نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای درمانی بیشتر می‌شود. این موضوع علاوه بر افزایش هزینه‌های تولید، می‌تواند باعث بروز مقاومت دارویی و کاهش کیفیت نهایی محصول شود. مدیریت صحیح و ضدعفونی اصولی آب آشامیدنی طیور، یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و حفظ سلامت پایدار گله به شمار می‌رود.

تاثیر میکروارگانیسم ها و بیوفیلم ها بر کیفیت آب طیور

کلیفرم ها شامل دو دسته کل و مدفوعی هستند. جمعیتی از باکتریها که بر روی نباتات و باقیمانده حیوانات و خاک هستند، را کلیفرم کل می نامند. در حالی که کلیفرم مدفوعی به جمعیتی از باکتری ها منشاء گرفته از دستگاه گوارش حیوانات اطلاق می گردد. وجود کلیفرم ها، بیانگر بروز آلودگی در آب است. در برخی از کشورها آب مصرفی حیوان، شمار کلیفرم های کل در هر ۱۰۰ میلی لیتر آب باید کمتر از ۵۰۰۰ باشد.

بیوفیلم‌ها لایه‌هایی از باکتری‌ها و مواد آلی هستند که در دیواره داخلی لوله‌ها و آبخوری‌ها تشکیل می‌شوند و محیطی مناسب برای رشد میکروارگانیسم‌های مضر فراهم می‌کنند. حتی در صورت استفاده از آب به‌ظاهر سالم، وجود بیوفیلم می‌تواند باعث آلودگی مداوم آب مصرفی طیور شود. به همین علت استفاده از گندزدای مؤثر بر بیوفیلم یکی از اصول مهم در مدیریت بهداشت آب پرورش طیور به شمار می‌رود.

لزوم استفاده از ضدعفونی کننده ها در کیفیت آب پرورش طیور

کیفیت آب در پرورش طیور نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت گله، بهبود رشد و افزایش راندمان تولید دارد. به همین دلیل، استفاده از روش‌های مؤثر برای بهداشت آب آشامیدنی طیور به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر در مرغداری‌ها تبدیل شده است. بسیاری از پرورش‌دهندگان برای بهبود کیفیت آب از اسیدی‌فایرها و مواد ضدعفونی‌کننده استفاده می‌کنند؛ اما نکته مهم این است که این دو روش عملکردی متفاوت دارند و جایگزین یکدیگر نیستند، بلکه در کنار هم می‌توانند کیفیت آب پرورش مرغ را به‌طور مؤثری ارتقا دهند.

تفاوت اسیدی‌فایرها و ضدعفونی‌کننده‌های آب طیور

اسیدی‌فایرها عمدتاً برای کاهش pH آب و بهبود شرایط گوارشی طیور استفاده می‌شوند، در حالی که محلول‌های ضدعفونی‌کننده وظیفه حذف میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، کنترل آلودگی میکروبی و از بین بردن بیوفیلم در سیستم آبرسانی را بر عهده دارند. بنابراین، استفاده از اسیدی‌فایر به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین گندزدایی اصولی منابع آب مرغداری شود.

جدول مقایسه اسیدی‌فایر و ضدعفونی‌کننده در آب پرورش طیور به شرج زیر است:

مدیریت اصولی کیفیت آب و استفاده همزمان از اسیدی‌فایرها و ضدعفونی‌کننده‌های مناسب، موجب کاهش بار میکروبی آب، جلوگیری از بروز بیماری‌ها، افزایش مصرف آب و بهبود ضریب تبدیل غذایی در گله‌های طیور می‌شود. این اقدامات در نهایت منجر به کاهش تلفات، کاهش هزینه‌های درمانی و افزایش سودآوری در پرورش طیور خواهد شد.

شرایط لازم برای اثربخشی ضدعفونی آب پرورش طیور

برای دستیابی به یک گندزدایی مؤثر در آب آشامیدنی طیور، رعایت نکات زیر الزامی است:

• تنظیم pH آب: بیشترین اثربخشی محلول‌های ضدعفونی‌کننده زمانی حاصل می‌شود که pH آب در محدوده 6 تا 7 قرار داشته باشد. در مواردی که pH آب بالاتر از 7.5 بوده و قلیائیت بالایی دارد، استفاده از اسیدی‌فایرها جهت کاهش pH پیش از گندزدایی ضروری است.

• مقاومت برخی عوامل بیماری‌زا در برابر کلر: برخی میکروارگانیسم‌ها مانند انتروباکتریا (باکتری‌های گرم منفی بیماری‌زا)، پروتوزوآ و انتروویروس‌ها مقاومت بیشتری در برابر کلر دارند. در چنین شرایطی، استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده سطح بالا برای حذف کامل این عوامل بیماری‌زا توصیه می‌شود.

• تأثیر ترکیبات شیمیایی بر کاهش اثربخشی کلر: وجود ترکیباتی نظیر نیترات، آهن، هیدروژن، آمونیاک و گروه‌های عاملی آلی در آب، باعث کاهش خاصیت گندزدایی کلر و تبدیل آن به کلرآمین می‌شود که قدرت ضدعفونی‌کنندگی کمتری دارد.

اشتباهات رایج در ضدعفونی آب پرورش طیور چیست؟

ضدعفونی آب یکی از مهم‌ترین اقدامات بهداشتی در مرغداری‌هاست که اگر به درستی انجام نشود، نه‌تنها اثربخشی کافی ندارد، بلکه می‌تواند مشکلات جدیدی ایجاد کند. پرورش‌دهندگان معمولاً چند اشتباه رایج در این زمینه دارند که در ادامه بررسی می‌کنیم:

۱. استفاده نادرست از دوز محلول ضدعفونی‌کننده

• استفاده بیش از حد می‌تواند موجب استرس، تحریک سیستم گوارشی و کاهش مصرف آب شود.
• استفاده کمتر از حد استاندارد، اثر ضدعفونی‌کننده را کاهش داده و میکروب‌ها و بیوفیلم در خطوط آب باقی می‌مانند.

۲. عدم توجه به pH و سختی آب

• بسیاری از محلول‌های ضدعفونی‌کننده تنها در محدوده خاص pH و سختی آب اثر کامل دارند.
• آب با pH بالا یا قلیایی باعث کاهش اثربخشی کلر و برخی گندزدای‌های پراکسیدی می‌شود.
• قبل از ضدعفونی، تنظیم pH و بررسی سختی آب ضروری است.

۳. نادیده گرفتن شست‌وشوی خطوط انتقال آب و تجهیزات

• ضدعفونی بدون شست‌وشوی خطوط باعث باقی ماندن رسوبات و بیوفیلم می‌شود.
• این لایه‌ها محیط مناسبی برای رشد میکروب‌ها فراهم می‌کنند و گندزدایی را بی‌اثر می‌کنند.

۴. عدم زمان‌بندی و دوره‌ای نکردن ضدعفونی

• برخی مرغداری‌ها فقط هنگام شروع دوره یا ورود جوجه ضدعفونی می‌کنند.
• عدم تکرار منظم ضدعفونی باعث تجمع میکروارگانیسم‌ها در طول دوره پرورش می‌شود.

۵. ترکیب نادرست با داروها و مکمل‌ها

• برخی محلول‌های ضدعفونی با داروها یا مکمل‌های آب مخلوط می‌شوند که باعث کاهش اثر ضدعفونی‌کننده می‌شود.
• بررسی سازگاری ضدعفونی‌کننده با داروها و مکمل‌ها قبل از استفاده ضروری است.

۶. استفاده از ضدعفونی‌کننده‌های نامناسب یا قدیمی

برخی محصولات قدیمی یا کم‌اثر، نمی‌توانند بیوفیلم و میکروب‌های مقاوم را از بین ببرند.

کلام آخر:

کیفیت پایین آب آشامیدنی طیور می‌تواند به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم باعث کاهش رشد، افت عملکرد و کاهش سودآوری در مرغداری‌ها شود؛ به همین دلیل استفاده از ضدعفونی‌کننده‌های ایمن و مؤثر به‌جای روش‌های سنتی مانند کلر اهمیت بالایی دارد. محصولات تخصصی صنایع آرال شیمی شامل داموسیب بر پایه پراستیک اسید، جرماسید به‌عنوان گندزدای سطح بالا و سیلور پراکسیدین پلاس با فناوری پراکسیدی–نقره‌ای، با حذف باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و بیوفیلم از آب و تجهیزات، بدون تغییر طعم و بوی آب و بدون تداخل با داروها، نقش مؤثری در افزایش مصرف آب، بهبود اشتهای جوجه‌ها، ارتقای سلامت گله و افزایش کیفیت آب در پرورش طیور ایفا می‌کنند و جایگزینی ایمن و کارآمد برای مواد پرخطر و کم‌اثر سنتی محسوب می‌شوند.

⇐به روز رسانی شده در آذر 1404