سورتینگ میوه و مراحل انجام آن چگونه است؟

سورتینگ میوه یکی از مراحل مهم در زنجیره تولید و عرضه محصولات باغی است که نقش مستقیمی در افزایش کیفیت محصول، کاهش ضایعات و آماده‌سازی میوه برای بازار دارد. میوه پس از برداشت ممکن است از نظر اندازه، رنگ، شکل، میزان رسیدگی، سلامت ظاهری و حتی کیفیت داخلی با یکدیگر تفاوت داشته باشد. علاوه بر این، وجود میوه‌های آسیب‌دیده یا آلوده در میان محصولات سالم می‌تواند احتمال گسترش پوسیدگی و کاهش ماندگاری محصول را افزایش دهد.

به همین دلیل، امروزه سورتینگ دیگر فقط جداسازی دستی میوه‌های خراب نیست. در خطوط مدرن، از دوربین‌های صنعتی، حسگرهای نوری، هوش مصنوعی، فناوری‌های بینایی ماشین و حتی روش‌هایی مانند طیف‌سنجی نزدیک به مادون قرمز برای بررسی ویژگی‌های داخلی و خارجی میوه استفاده می‌شود. در کنار تجهیزات سورتینگ، شستشو، ضدعفونی، کنترل آب و مدیریت پس از برداشت نیز اهمیت زیادی دارند.

همچنین بخوانید:

♣ ضدعفونی سورتینگ مرکبات

♣ ضدعفونی سورتینگ موز | افزایش کیفیت و ماندگاری

سورتینگ میوه چیست؟

سورتینگ یا درجه‌بندی میوه به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن میوه‌های برداشت‌شده بر اساس ویژگی‌های مختلف بررسی، تفکیک و در گروه‌های کیفی متفاوت قرار می‌گیرند.

این دسته‌بندی می‌تواند بر اساس معیارهایی مانند:

• اندازه و قطر
• وزن
• رنگ
• شکل
• میزان رسیدگی
• عیوب ظاهری
• پوسیدگی
• آسیب مکانیکی
• آلودگی و لکه
• کیفیت داخلی

انجام شود.

برای مثال، در یک خط سورتینگ مرکبات ممکن است پرتقال‌های دارای پوسیدگی، ضربه یا تغییر رنگ از محصول سالم جدا شوند و سپس پرتقال‌های سالم بر اساس اندازه و کیفیت ظاهری در گریدهای مختلف قرار بگیرند.

در خطوط پیشرفته‌تر، سیستم‌های بینایی ماشین می‌توانند بسیاری از عیوبی را که تشخیص آن‌ها برای نیروی انسانی دشوار است، شناسایی کنند.

مراحل سورتینگ میوه

فرآیند سورتینگ بسته به نوع میوه، ظرفیت کارخانه و نوع تجهیزات متفاوت است، اما یک خط استاندارد معمولاً مجموعه‌ای از مراحل زیر را شامل می‌شود.

۱. دریافت و انتقال میوه

میوه‌های برداشت‌شده وارد مجموعه سورتینگ می‌شوند. در این مرحله، نحوه انتقال اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ضربه و فشار می‌تواند باعث آسیب مکانیکی و افزایش احتمال پوسیدگی در مراحل بعدی شود.

۲. جداسازی اولیه

در این مرحله مواد خارجی مانند برگ، شاخه، خاک و سایر بقایای همراه محصول جدا می‌شوند. میوه‌های کاملاً پوسیده یا به‌شدت آسیب‌دیده نیز می‌توانند پیش از ورود به مراحل بعدی از خط خارج شوند.

۳. شستشو و پاک‌سازی

میوه‌ها برای حذف خاک، گردوغبار و آلودگی‌های سطحی شسته می‌شوند. بسته به نوع خط، شستشو می‌تواند با اسپری آب، غوطه‌وری، برس یا ترکیبی از این روش‌ها انجام شود.

۴. ضدعفونی

شستشو به‌تنهایی به معنای ضدعفونی نیست. آب، برس‌ها، مخازن، نوارهای انتقال و سایر تجهیزات خط می‌توانند در انتقال آلودگی نقش داشته باشند.

به همین دلیل، کنترل آلودگی آب و تجهیزات یکی از بخش‌های مهم مدیریت بهداشت در خطوط سورتینگ است. در این مرحله می‌توان با توجه به نوع کاربرد و الزامات قانونی، از مواد ضدعفونی‌کننده مناسب برای کنترل آلودگی میکروبی استفاده کرد.

۵. سورتینگ و درجه‌بندی

پس از آماده‌سازی اولیه، میوه وارد سیستم سورتینگ می‌شود. دوربین‌ها و حسگرها ویژگی‌های محصول را بررسی کرده و نرم‌افزار بر اساس معیارهای از پیش تعیین‌شده، میوه را به خروجی مناسب هدایت می‌کند.

۶. بسته‌بندی

در پایان، میوه‌های هر گرید در بسته‌بندی مناسب قرار گرفته و برای انبارداری، توزیع یا صادرات آماده می‌شوند.

فناوری‌های مدرن در سورتینگ میوه

تفاوت اصلی خطوط سنتی و مدرن در میزان اتوماسیون و دقت تشخیص است. در روش‌های قدیمی، نیروی انسانی بخش بزرگی از عملیات بررسی و جداسازی را انجام می‌دهد؛ اما در خطوط مدرن، دوربین‌ها و نرم‌افزارهای پردازش تصویر می‌توانند اطلاعات هر میوه را با سرعت بالا بررسی کنند.

برخی سیستم‌های پیشرفته حتی فقط به ظاهر میوه محدود نمی‌شوند. برای نمونه، فناوری Inspectra شرکت TOMRA از طیف‌سنجی نزدیک به مادون قرمز برای ارزیابی غیرمخرب ویژگی‌هایی مانند Brix، ماده خشک و برخی عیوب داخلی در محصولاتی مانند سیب، آووکادو، مرکبات و کیوی استفاده می‌کند.

این فناوری‌ها باعث شده‌اند سورتینگ از یک فرآیند ساده جداسازی به یک سیستم هوشمند کنترل کیفیت تبدیل شود.

معروف‌ترین شرکت‌های تجهیزات سورتینگ میوه در جهان

در بخش زیر، به مهم ترین شرکت های جهان در زمینه تجهیزات و مواد سورتینگ میوه می پردازیم:

TOMRA Food؛ سورتینگ هوشمند با هوش مصنوعی

یکی از شناخته‌شده‌ترین شرکت‌های فعال در حوزه سورتینگ، درجه‌بندی و بسته‌بندی محصولات غذایی و باغی است. این شرکت برای محصولاتی مانند سیب، آووکادو، مرکبات، کیوی، گیلاس و میوه‌های هسته‌دار راهکارهای مختلفی ارائه می‌کند.

یکی از فناوری‌های شاخص این شرکت، Spectrim with LUCAi است. LUCAi از فناوری Deep Learning برای شناسایی و طبقه‌بندی عیوب میوه استفاده می‌کند. در مورد مرکبات، این سیستم برای تشخیص عیوبی مانند پوسیدگی، آفتاب‌سوختگی، آسیب ناشی از برداشت و برخی عیوب ظاهری توسعه یافته است.

بنابراین شرکت TOMRA را می‌توان در گروه تجهیزات و فناوری سورتینگ هوشمند قرار داد، نه در گروه مواد ضدعفونی‌کننده یا پوشش‌های پس از برداشت.

MAF RODA؛ از دریافت میوه تا بسته‌بندی

 این شرکت فرانسوی، متخصص در اتوماسیون خطوط بسته‌بندی و پس از برداشت است. این شرکت راهکارهای کاملی برای درجه‌بندی، سورتینگ و بسته‌بندی محصولات تازه ارائه می‌کند و فرآیندهایی از دریافت میوه تا بسته‌بندی و پالتایزینگ را پوشش می‌دهد.

راهکارهای MAF RODA برای محصولاتی مانند مرکبات، سیب، آووکادو، گیلاس، بلوبری و انبه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

یکی از ویژگی‌های مهم چنین خطوطی، یکپارچه شدن مراحل مختلف است؛ یعنی سورتینگ به‌صورت جدا از شستشو، درجه‌بندی و بسته‌بندی دیده نمی‌شود، بلکه همه این مراحل می‌توانند در قالب یک خط اتوماتیک طراحی شوند.

UNITEC؛ تمرکز بر تشخیص و درجه‌بندی دقیق

این شرکت ایتالیایی، نیز از نام‌های شناخته‌شده در حوزه فناوری سورتینگ و درجه‌بندی میوه است. راهکارهای این شرکت برای بررسی ویژگی‌های محصول و تفکیک آن‌ها بر اساس معیارهای کیفی طراحی شده‌اند.

فناوری‌های چنین شرکت‌هایی به‌خصوص برای مراکز بسته‌بندی بزرگ اهمیت دارند؛ زیرا افزایش سرعت سورتینگ باید همزمان با حفظ دقت و کاهش آسیب مکانیکی به محصول انجام شود.

Sorma Group؛ ترکیب سورتینگ و بسته‌بندی

این شرکت نیز نیز در حوزه ماشین‌آلات و خطوط فرآوری، سورتینگ و بسته‌بندی محصولات باغی فعالیت دارد. این گروه را می‌توان در کنار MAF RODA و UNITEC در دسته شرکت‌هایی قرار داد که تمرکز اصلی آن‌ها بر تجهیزات و اتوماسیون خط است.

در نتیجه، اگر هدف یک مجموعه ایجاد خط کامل سورتینگ باشد، انتخاب تجهیزات باید بر اساس نوع محصول، ظرفیت موردنیاز، فضای کارخانه، سطح اتوماسیون و نوع بازار هدف انجام شود.

محصولات و شرکت‌های معروف در حوزه پس از برداشت

تجهیزات سورتینگ تنها بخشی از مدیریت کیفیت میوه پس از برداشت هستند. گروه دیگری از شرکت‌های مطرح جهان روی ضدعفونی، کنترل پوسیدگی، پوشش‌دهی، کاهش افت کیفیت و افزایش ماندگاری کار می‌کنند.

این گروه اهمیت ویژه‌ای برای خطوط سورتینگ دارد؛ زیرا حتی پیشرفته‌ترین دستگاه سورتینگ نیز نمی‌تواند جایگزین برنامه صحیح کنترل آلودگی و مدیریت پس از برداشت شود.

AgroFresh؛ فناوری مدیریت کیفیت پس از برداشت

اگروفرش یکی از شناخته‌شده‌ترین شرکت‌های جهانی در حوزه فناوری پس از برداشت است. این شرکت راهکارهایی برای مدیریت رسیدگی، حفظ کیفیت، کاهش ضایعات و افزایش ماندگاری محصولات ارائه می‌کند.

یکی از فناوری‌های مشهور این شرکت SmartFresh است که برای مدیریت فرآیند رسیدگی محصولات استفاده می‌شود. اگروفرش همچنین مجموعه SmartCitrus را برای مدیریت پس از برداشت مرکبات ارائه کرده است.

در این مجموعه، موضوعاتی مانند شستشو، ضدعفونی، کنترل پوسیدگی، پوشش‌دهی و مدیریت کیفیت مرکبات مورد توجه قرار می‌گیرند.

بنابراین AgroFresh بیشتر در گروه راهکارهای پست‌هاروست و مدیریت کیفیت قرار می‌گیرد تا سازندگان دستگاه سورتینگ.

Citrosol؛ تخصص در مرکبات و پست‌هاروست

Citrosol یک شرکت اسپانیایی فعال در حوزه فناوری‌های پس از برداشت است که به‌خصوص در زمینه مرکبات و محصولات باغی شناخته می‌شود.

راهکارهای این شرکت در زمینه‌هایی مانند کنترل پوسیدگی، حفظ کیفیت، پوشش‌دهی و مدیریت فرآیندهای پس از برداشت مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تمرکز ویژه بر مرکبات باعث شده Citrosol برای خطوط سورتینگ پرتقال، لیمو، نارنگی و سایر مرکبات، نام قابل توجهی در صنعت پست‌هاروست باشد.

DECCO Postharvest؛ کنترل پوسیدگی و حفظ کیفیت

 یکی از شرکت‌های مطرح در حوزه فناوری‌های پس از برداشت است. فعالیت این شرکت شامل محصولاتی برای مدیریت پوسیدگی، پوشش‌دهی و حفظ کیفیت میوه در دوره پس از برداشت است.

اهمیت این محصولات زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم آسیب‌های مکانیکی ایجادشده هنگام برداشت و سورتینگ می‌توانند زمینه ورود و رشد عوامل پوسیدگی را فراهم کنند.

Xeda International؛ راهکارهای نگهداری پس از برداشت

Xeda International فرانسه نیز در زمینه فناوری‌های پس از برداشت و افزایش ماندگاری محصولات کشاورزی فعالیت می‌کند.

تمرکز این مجموعه بیشتر بر راهکارهایی است که به حفظ کیفیت و کاهش افت محصول در دوره پس از برداشت کمک می‌کنند. بنابراین مانند AgroFresh و Citrosol، Xeda را نیز باید در گروه پست‌هاروست قرار داد، نه سازندگان اصلی دستگاه سورتینگ.

Fomesa Fruitech؛ فناوری پس از برداشت برای محصولات باغی

فومسا فروت تک اسپانیا نیز از شرکت‌های فعال در حوزه پست‌هاروست است و محصولاتی در زمینه پوشش‌دهی، کنترل پوسیدگی و حفظ کیفیت محصولات باغی ارائه می‌کند.

این شرکت به‌خصوص در زنجیره پس از برداشت مرکبات و سایر محصولات باغی، نام شناخته‌شده‌ای محسوب می‌شود.

مقایسه شرکت‌های مطرح سورتینگ و پس از برداشت

در جدول زیر، یک مقایسه کلی بین شرکت های گوناگون تولید محصول سورتینگ، نشان داده می شود:

این مقایسه نشان می‌دهد که نمی‌توان همه این شرکت‌ها را مستقیماً رقیب یکدیگر دانست. TOMRA و MAF RODA عمدتاً با تجهیزات و فناوری سورتینگ شناخته می‌شوند، در حالی که AgroFresh، Citrosol، DECCO، Xeda و Fomesa بیشتر در حوزه پست‌هاروست و حفظ کیفیت محصول فعالیت دارند.

ضدعفونی در خطوط سورتینگ میوه چه اهمیتی دارد؟

یکی از چالش‌های مهم در خطوط سورتینگ، کنترل آلودگی متقاطع است. ممکن است یک میوه آلوده وارد خط شود و از طریق آب، برس، مخزن یا سطوح تجهیزات، آلودگی را به تعداد زیادی از محصولات منتقل کند.

به همین دلیل، برنامه بهداشتی خط باید علاوه بر جداسازی میوه‌های نامناسب، به کیفیت آب، شستشو، ضدعفونی تجهیزات و کنترل بار میکروبی نیز توجه داشته باشد.

پراستیک اسید یا PAA یکی از ترکیبات اکسیدکننده‌ای است که در برخی کاربردهای صنایع غذایی و پس از برداشت برای کنترل آلودگی میکروبی مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته نوع کاربرد، غلظت مصرف، زمان تماس و نحوه استفاده باید بر اساس برچسب محصول، دستورالعمل فنی و الزامات قانونی تعیین شود.

انتخاب ضدعفونی‌کننده مناسب برای سورتینگ

برای انتخاب یک ماده ضدعفونی‌کننده مناسب، صرفاً توجه به نام ماده فعال کافی نیست. عواملی مانند نوع میوه، کیفیت آب، میزان آلودگی، دما، زمان تماس، جنس تجهیزات، نحوه استفاده و الزامات بازار مقصد باید بررسی شوند.

همچنین باید بین محصولی که برای ضدعفونی تجهیزات و آب فرآیند طراحی شده و محصولی که مجوز کاربرد مستقیم روی محصول غذایی دارد، تفاوت قائل شد.

بنابراین پیش از مصرف هر ماده در خط سورتینگ، باید دستورالعمل فنی و مجوزهای مربوط به کاربرد موردنظر بررسی شود.

فوداسیب؛ راهکاری برای کنترل آلودگی پس از برداشت

در کنار برندهای بین‌المللی فعال در حوزه پس از برداشت، صنایع آرال شیمی نیز با ارائه فوداسیب، راهکاری بر پایه پراستیک اسید برای مدیریت عوامل بیماری‌زا در حوزه کشاورزی ارائه می‌کند. اگروسیب در برنامه‌های مرتبط با کنترل آلودگی و عوامل بیماری‌زا مورد توجه قرار گرفته و می‌تواند در کنار سایر اقدامات بهداشتی، بخشی از برنامه مدیریت آلودگی در زنجیره تولید و پس از برداشت باشد.

نکته مهم این است که سورتینگ به‌تنهایی تضمین‌کننده سلامت و ماندگاری میوه نیست. یک زنجیره موفق پس از برداشت باید مجموعه‌ای از اقدامات شامل برداشت صحیح، انتقال بدون آسیب، شستشو، ضدعفونی، سورتینگ، درجه‌بندی، بسته‌بندی و شرایط مناسب نگهداری را دربر بگیرد. همان‌طور که دستگاه‌هایی مانند TOMRA، MAF RODA و UNITEC وظیفه جداسازی و درجه‌بندی هوشمند محصول را بر عهده دارند، راهکارهای پست‌هاروست و ضدعفونی نیز می‌توانند در مدیریت آلودگی و حفظ کیفیت محصول نقش داشته باشند. در این زنجیره، فوداسیب آرال شیمی می‌تواند به‌عنوان یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای برنامه کنترل عوامل بیماری‌زا در بخش کشاورزی و پس از برداشت مطرح باشد.