پراستیک اسید چیست و چه تأثیری بر باکتری و ویروس دارد؟

پراستیک اسید یکی از مواد ضدعفونی‌کننده قوی است که در سال‌های اخیر در صنایع مختلف، از صنایع غذایی و دام و طیور گرفته تا بیمارستان‌ها و تصفیه آب، کاربرد زیادی پیدا کرده است. دلیل این استقبال، سرعت مناسب در از بین بردن آلودگی‌های میکروبی و عملکرد آن در برابر طیف متنوعی از باکتری‌ها، قارچ‌ها، ویروس‌ها و در شرایط مناسب اسپورهاست. پراستیک اسید با فرمول شیمیایی CH₃CO₃H از واکنش اسید استیک و پراکسید هیدروژن تشکیل می‌شود و خاصیت ضدعفونی‌کنندگی آن بیشتر به قدرت اکسیدکنندگی مربوط است.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که پراستیک اسید چگونه روی میکروب‌ها اثر می‌گذارد، کدام عوامل میکروبی به آن حساس‌تر هستند و چرا از این ماده در صنایع مختلف استفاده می‌شود.

همچنین بخوانید:

♣ آشنایی با انواع میکروب، عوامل بیماری زا و پاتوژن

♣ پراستیک اسید: معرفی؛ قیمت؛ خرید و تولید پراستیک اسید ۱۵ درصد

پراستیک اسید چگونه میکروب‌ها را از بین می‌برد؟

پراستیک اسید پس از تماس با میکروارگانیسم، به قسمت‌های مختلف و مهم سلول آسیب می‌زند. برخلاف برخی ضدعفونی‌کننده‌ها که بیشتر روی یک بخش مشخص از سلول اثر دارند، پراستیک اسید می‌تواند چند قسمت را به‌طور هم‌زمان تحت تأثیر قرار دهد.

مهم‌ترین اثرات آن عبارت‌اند از:

۱.آسیب به غشای سلولی

غشای سلول مانند یک سد محافظ عمل می‌کند و مواد داخل سلول را در شرایط مناسب نگه می‌دارد. پراستیک اسید با اکسید کردن ترکیبات موجود در این غشا، ساختار آن را مختل می‌کند. در نتیجه، تعادل داخل سلول به هم می‌خورد و سلول نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را ادامه دهد.

۲. آسیب به پروتئین‌ها و آنزیم‌ها

پروتئین‌ها و آنزیم‌ها برای ادامه فعالیت سلول ضروری هستند. پراستیک اسید می‌تواند با بخش‌های حساس این ترکیبات واکنش دهد و عملکرد آنها را مختل کند.

وقتی تعداد زیادی از این پروتئین‌ها و آنزیم‌ها از کار بیفتند، فعالیت‌های حیاتی میکروارگانیسم نیز متوقف می‌شود.

۳. آسیب به ساختار ژنتیکی

اکسیدکنندگی پراستیک اسید می‌تواند به ترکیباتی که در ساختار DNA و RNA نقش دارند نیز آسیب وارد کند. این موضوع توانایی میکروارگانیسم برای ادامه فعالیت و تکثیر را کاهش می‌دهد.

در مجموع، پراستیک اسید با ایجاد آسیب هم‌زمان در چند بخش، باعث غیرفعال شدن یا مرگ میکروارگانیسم می‌شود.

تأثیر پراستیک اسید بر باکتری‌ها چیست؟

باکتری‌ها از مهم‌ترین گروه‌هایی هستند که در فرآیندهای ضدعفونی باید کنترل شوند. پراستیک اسید می‌تواند روی طیف گسترده‌ای از باکتری‌های گرم مثبت و گرم منفی اثر بگذارد.

برخی از باکتری‌های شناخته‌شده در این زمینه عبارت‌اند از:

• اشریشیا کلی (E. coli)
• سالمونلا (Salmonella)
• استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus)
• انتروکوکوس (Enterococcus)
• سودوموناس آئروژینوزا (Pseudomonas aeruginosa)

البته میزان اثرگذاری در همه شرایط یکسان نیست. غلظت ماده، مدت تماس، دما و میزان آلودگی سطح همگی می‌توانند نتیجه نهایی را تغییر دهند.

آیا پراستیک اسید روی باکتری‌های مقاوم هم اثر دارد؟

یکی از دلایل استفاده از پراستیک اسید در محیط‌های بهداشتی، عملکرد آن در برابر برخی میکروارگانیسم‌های مقاوم است.

برای مثال، برخی گونه‌های انتروکوک و مایکوباکتریوم در مطالعات مختلف در معرض PAA قرار گرفته‌اند. مکانیسم اکسیدکنندگی پراستیک اسید باعث می‌شود اثر آن محدود به یک هدف خاص در سلول نباشد.

با این حال، نباید تصور کرد که هر غلظتی از پراستیک اسید می‌تواند هر نوع باکتری مقاومی را در هر شرایطی از بین ببرد. برای دستیابی به نتیجه مناسب، غلظت و زمان تماس باید متناسب با کاربرد انتخاب شود.

اثر پراستیک اسید بر ویروس‌ها

پراستیک اسید می‌تواند بسیاری از ویروس‌ها را غیرفعال کند. میزان حساسیت ویروس‌ها به این ماده به ساختار آنها بستگی دارد.

ویروس‌های پوشش‌دار معمولاً به دلیل داشتن یک لایه چربی خارجی، نسبت به مواد اکسیدکننده حساس هستند. پراستیک اسید می‌تواند این پوشش و همچنین پروتئین‌های ویروس را تحت تأثیر قرار دهد.

از جمله ویروس‌هایی که در مطالعات مربوط به ضدعفونی با PAA مورد بررسی قرار گرفته‌اند می‌توان به ویروس‌های آنفلوانزا، کرونا و هرپس اشاره کرد.

در مقابل، بعضی ویروس‌های بدون پوشش ساختار مقاوم‌تری دارند و ممکن است برای غیرفعال شدن به شرایط قوی‌تر یا زمان تماس بیشتری نیاز داشته باشند.

بنابراین، نمی‌توان گفت پراستیک اسید در هر غلظتی تمام ویروس‌ها را از بین می‌برد. نوع ویروس و شرایط ضدعفونی اهمیت زیادی دارد.

پراستیک اسید و اسپورهای باکتریایی

اسپورها یکی از مقاوم‌ترین شکل‌های برخی باکتری‌ها هستند. آنها برای زنده ماندن در شرایط سخت، ساختار محافظ ویژه‌ای دارند. پراستیک اسید در شرایط مناسب می‌تواند خاصیت اسپورکشی داشته باشد و به ساختارهای محافظ اسپور آسیب وارد کند. با این حال، اسپورها نسبت به سلول‌های معمولی باکتری مقاومت بیشتری دارند و برای کنترل آنها باید شرایط مناسب فرآیند رعایت شود.

به همین دلیل، اگر هدف استفاده از یک محصول برای کنترل اسپور باشد، باید ویژگی اسپورکش بودن همان محصول و دستور مصرف آن بررسی شود.

تأثیر پراستیک اسید بر قارچ و مخمر

پراستیک اسید علاوه بر باکتری‌ها و ویروس‌ها، روی بسیاری از قارچ‌ها و مخمرها نیز اثر می‌گذارد. این اثر بیشتر به دلیل آسیب به غشای سلولی و اکسید شدن ترکیبات ضروری سلول ایجاد می‌شود.

به همین دلیل، PAA در برخی فرآیندهای صنایع غذایی، محیط‌های صنعتی و سیستم‌های بهداشتی برای کنترل آلودگی‌های قارچی و مخمری نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چه عواملی قدرت ضدعفونی‌کنندگی پراستیک اسید را تغییر می‌دهند؟

برای اینکه پراستیک اسید عملکرد خوبی داشته باشد، فقط انتخاب ماده ضدعفونی‌کننده کافی نیست. چند عامل مهم روی نتیجه اثر می‌گذارند:

به همین دلیل، استفاده از یک غلظت ثابت برای تمام کاربردها روش مناسبی نیست.

تفاوت پراستیک اسید با کلر چیست؟

پراستیک اسید و کلر هر دو برای ضدعفونی کاربرد دارند، اما عملکرد و ویژگی‌های آنها یکسان نیست.

پراستیک اسید یک اکسیدکننده قوی است که می‌تواند روی طیف گسترده‌ای از میکروارگانیسم‌ها اثر بگذارد. همچنین در بسیاری از کاربردها، نگرانی تشکیل محصولات جانبی هالوژنه مانند فرآیندهای کلرزنی را ندارد.

از طرف دیگر، کلر در بسیاری از سیستم‌های آب و فاضلاب سابقه استفاده طولانی دارد و انتخاب آن ممکن است از نظر هزینه و زیرساخت مناسب‌تر باشد.

بنابراین، انتخاب بین این دو ماده باید بر اساس شرایط فرآیند و هدف ضدعفونی انجام شود و نمی‌توان یکی را در تمام کاربردها جایگزین دیگری دانست.

آیا پراستیک اسید باعث مقاومت میکروبی می‌شود؟

پراستیک اسید با چندین بخش مختلف سلول واکنش می‌دهد و عملکرد آن به یک هدف خاص محدود نیست. به همین دلیل، احتمال ایجاد مقاومت اختصاصی در برابر آن نسبت به برخی مواد با مکانیسم هدفمند کمتر است.

با این حال، رعایت نکردن غلظت یا زمان تماس مناسب می‌تواند باعث کاهش اثربخشی فرآیند ضدعفونی شود. بنابراین، استفاده اصولی از ماده همچنان اهمیت زیادی دارد.

کلام آخر:

پراستیک اسید به دلیل قدرت اکسیدکنندگی بالا، یکی از مواد مهم در برنامه‌های ضدعفونی و کنترل آلودگی میکروبی به شمار می‌رود. این ماده با آسیب رساندن به غشای سلولی، پروتئین‌ها، آنزیم‌ها و سایر اجزای مهم میکروارگانیسم‌ها می‌تواند باعث غیرفعال شدن طیف گسترده‌ای از باکتری‌ها، قارچ‌ها، مخمرها و ویروس‌ها شود و در شرایط مناسب روی اسپورهای باکتریایی نیز اثر داشته باشد. عملکرد واقعی پراستیک اسید به عواملی مانند غلظت، زمان تماس، دما، میزان آلودگی و نوع میکروارگانیسم وابسته است. به همین دلیل، انتخاب فرمولاسیون مناسب برای هر صنعت اهمیت زیادی دارد.

صنایع آرال شیمی با تولید محصولات مبتنی بر پراستیک اسید، از جمله فوداسیب، داموسیب، سرفوسیب، اسپاسیب و اگوسیب، راهکارهای مختلفی برای کنترل آلودگی میکروبی در صنایع غذایی، دام و طیور و سایر کاربردهای صنعتی ارائه می‌کند. انتخاب محصول و غلظت مصرفی باید بر اساس نوع کاربرد، شرایط فرآیند و مشخصات فنی محصول انجام شود.

⇐ بروزرسانی شده در شهریور ۱۴۰۵