مهم‌ترین دلایل لنگش در مرغداری‌ و روش‌های کنترل آن

لنگش در طیور، به‌ویژه در جوجه‌های گوشتی، یکی از شایع‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین مشکلات در صنعت پرورش طیور به شمار می‌رود که می‌تواند پیامدهای اقتصادی و بهداشتی قابل توجهی به همراه داشته باشد. این عارضه نه‌تنها موجب اختلال در حرکت و کاهش توانایی دسترسی پرنده به آب و دان می‌شود، بلکه به عنوان نشانه‌ای مهم از وجود مشکلات گسترده‌تر در سلامت عمومی گله نیز تلقی می‌گردد. در این مطلب، با نگاهی علمی و کاربردی، مهم‌ترین دلایل ایجاد لنگش در طیور مورد بررسی قرار می گیرد و روش‌های مؤثر کنترل، پیشگیری و مدیریت این عارضه به صورت جامع معرفی می گردد.

همچنین بخوانید:

♣  همه چیز درباره بیماری لارنگو ترکئیت در پرندگان

♣ رئو ویروس در طیور چیست و چه علائمی دارد؟

لنگش طیور چیست و چه اهمیت اقتصادی دارد؟

به هرگونه نقص، ناهنجاری یا اختلال حرکتی در طیور، لنگش گفته می‏شود. لنگش مانع از گام برداری و حرکت طبیعی حیوان می‏شود. لنگش می‎تواند از یک حالت جزئی تا فلج کامل را شامل شود. در نگاه اول شاید لنگش در پرنده چندان موضوع قابل توجهی به نظر نرسد؛ اما پرنده با مشکلات حرکتی به دلیل تحمل درد و دسترسی سخت به آب و دان، از کیفیت گوشت بسیار پایینی برخوردار است. همچنین به دلایل گفته شده حیوان ضعیف شده و حتی احتمال مرگ او نیز وجود دارد. در نتیجه ضریب تبدیل در مرغداری افت محسوسی پیدا کرده و باعث مشکلات اقتصادی خواهد شد.

دلایل اصلی لنگش در طیور

ایجاد لنگش در طیور می‎تواند دلایل مختلفی از ژنتیک تا تغذیه و وجود عفونت تا سم در بدن داشته باشد. از جمله مهم‎ترین این دلایل در ادامه، آورده شده است:

1. عوامل ژنتیکی و فیزیولوژیکی

بسیاری از متخصصان معتقدند علت اصلی لنگش در طیور انتخاب تک بعدی صفاتی مانند ضریب تبدیل و سرعت رشد، بدون توجه به ساختار اسکلتی پرنده است. در واقع در حالتی که تکنولوژی مورد استفاده سرعت رشد جوجه را افزایش می‏دهد؛ عضلات سینه و ران در زمان کوتاهی حجم گرفته اما ساختار اسکلتی و صفحه استخوانی در این زمان کوتاه استحکام کافی را پیدا نمی‎کنند.

الف) دیسکندروپلازی استخوان درشت نی TD

دیسکندروپلازی شایع‎ترین مشکل استخوانی در جوجه‏های گوشتی است. در این بیماری غضروف‎های صفحه رشد در سر استخوان ساق به خوبی به استخوان تبدیل نمی‎شوند. این توده غضروفی شدید در پای حیوان باعث لنگش، درد شدید و تغییر شکل استخوان خواهد شد. تحقیقات نشان می‎دهد حدود 30 درصد طیور در مرغداری سویه‎های مدرن احتمال ابتلا به دیسکندروپلازی یا TD دارند، حتی اگر در حرکت ان‎ها نشان داده نشود.

ب) عدم تقارن استخوانی و نکروز سر استخوان ران

گاهی اوقات سرعت بالای رشد جوجه باعث می‏شود هر دو پای پرنده به اندازه یکسان و متقارن رشد نکند. این موضوع فشار نامتعادلی به مفاصل وارد کرده و باعث نکروز سر استخوان ران می‏شود. در این حالت هرگونه فشار در سبدهای جابجایی یا ضربه به حیوان باعث شکستگی و خونریزی داخلی خواهد شد.

2. عوامل تغذیه ای

تغذیه در طیور بسیار مهم بوده و باید با دقت میلی گرم انتخاب شود. هرگونه نقص و اشتباه در جیره حیوان به خصوص در جیره گله مادر باعث ایجاد لنگش در طیور و جوجه‎ها خواهد شد.

• کلسیم و فسفر دو ماده اصلی و مهم است که باید در جیره طیور در نظر گرفته شود. نسبت این دو به یکدیگر(کلسیم به فسفر) معمولا دو به یک است. این دو ماده دو ستون اصلی استخوان سازی بوده و هرگونه اشتباه در ان باعث نرمی استخوان خواهد شد.
• روی و مس نیز از جمله مواد مهم دیگر برای تشکیل کلاژن و بافت غضروفی هستند که کمبود آن منجر به کوتاه شدن یا ضخیم شدن استخوان پا خواهد شد.
• ویتامین D کلید جذب کلسیم است که باید در جیره حیوان قرار بگیرد. کمبود آن حتی در صورت کلسیم فراوان در جیره منجر به لنگش شدید می‏شود.
• کمبود ویتامین‏های گروه B باعث ایجاد عارضه انگشتان خمیده، بزرگ شدن مفاصل و جابجایی تاندون خواهد شد.

3. سموم، چربی و مایکوتوکسین ها در جیره

وجود سموم مایکوتوکسین مانند آفلاتوکسین و اکراتوکسین در دان، باعث تخریب ویتامین D، شکنندگی استخوان و در نتیجه لنگش خواهد شد. همچنین چربی مورد استفاده در جیره بر استحکام استخوان‎ها تاثیرگذار است. استفاده از روغن‎های غیر اشباع باکیفیت مانند روغن سویا، نسبت به روغن‎های حیوانی یا پسماند تراکم استخوان بهتری ایجاد خواهد کرد.

4. عوامل محیطی و مدیریت سالن مرغداری

در کنار انتخاب جیره مناسب، یک محیط نامناسب و غیر استاندار نیز می‏تواند منجر به بروز لنگش در طیور شود.

الف. وضعیت بستر و سوختگی مفاصل

بستر خیس و سفت، یکی از علت‏های اصلی بروز لنگش در طیور است. رطوبت بالا در بستر باعث ایجاد درماتیک کف پا و سوختگی مفاصل خرگوشی خواهد شد. این موضوع باعث ایجاد زخم در کف پا و ورود باکتری و آلودگی به بدن جوجه و در نتیجه ناهنجاری حرکتی خواهد شد.

ب. تراکم سالن و تحرک

جوجه ‏ها در سالن مرغداری باید تراکم مناسب برای حرکت و جابجایی داشته باشند. بیش از 39 کیلوگرم در متر مربع تراکم بالا به خصوص در مناطق مرطوب به شمار رفته و برای طیور مناسب نیست. عدم تحرک در جوجه‏ها باعث کاهش گردش خون در اندام‏های حرکتی و ضعف تاندون‎ها می‏شود. همچنین در صورت تراکم بالا، جوجه‎ها برای رسیدن به دان و آب باید از روی یکدیگر رد شوند. این موضوع باعث آسیب‎های فیزیکی در آن‎ها خواهد شد.

ج. مدیریت نور و ساعات تاریکی

تحقیقات نشان می‎دهد ساعات تاریکی منظم، سرعت رشد اولیه جوجه‏ ها را کمی کاهش داده و به استخوان‎ها این فرصت را می‎دهد که بازسازی شوند. برنامه اعمال تاریکی مناسب حدود چهار تا هشت ساعت، سرعت انفجاری در روزهای اول را کنترل کرده و باعث می‏شود سرعت رشد عضلات و استخوان‎ها هماهنگ شود. این موضوع از بروز لنگش و ناهنجاری حرکتی تا حد زیادی جلوگیری خواهد کرد.

5. عوامل عفونی و بیماری زا

همانطور که در بخش مقدمه نیز اشاره شد، گاهی اوقات عوامل عفونی منجر به ایجاد لنگش در طیور می‏شود.

• رنوویروس ها: این ویروس عامل اصلی التهاب تاندون است. ویروس باعث تورم شدید در ناحیه بالای مفصل خرگوشی و پارگی تاندون می‏شود.
• بامبل فوت: این عفونت در کف پا به صورت آبسه های سیاه رنگی ایجاد شده و راه رفتن برای پرنده را به یک عذاب تبدیل می‎کند.
• آرتریت عفونی: این باکتری از طریق خراش پوستی یا بند ناف آلوده وارد بدن شده و در مفاصل باعث بروز مشکل خواهد شد.

6. لنگش در جوجه کشی

شرایط نامناسب در زمان جوجه کشی نیز می‏تواند باعث بروز ناهنجاری‎های حرکتی در طیور شود. دمای بیش از اندازه یا رطوبت کم در روزهای پایانی انکوباسیون باعث بدشکلی استخوان‎ها و عدم تقارن در آن‏ها می‏شود. همچنین جابجایی جوجه‎ها در کارتن‏ هایی با کف صاف و لیز و عدم دقت در تخلیه پرندگان باعث پیچ خوردگی پا یا درفتگی آن می‏شود.

7. بیماری های ثانویه شامل مشکلات کلیوی یا توده

گاهی اوقات علت لنگش در پرنده، مشکل در پا نیست. در پرندگان اعصاب پا از میان بافت کلیه عبور می‎کند. بنابراین بروز بیماری‏های کلیوی یا توده‎های سرطانی در کلیه می‎تواند منجر به بروز مشکلات حرکتی و لنگش شود. در این موارد پا سالم است اما پیام عصبی مناسب به ان‎ها برای حرکت ارسال نمی‏شود.

8. استرس گرمایی و تاثیر آن بر لنگش

در ماه‏های گرم سال به خصوص تیر و شهریور، آمار لنگش به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می‎کند. در روزهای گرم، پرنده برای خنک شدن له له می‏زند. این کار تعادل اسیدی و بازی خون را بهم زده و باعث افزایش ترشح هورمون کورتیکوسترون می‏شود. این هورمون فعالیت سلول‏های استخوان ساز را مختل کرده و باعث ایجاد مشکلات حرکتی خواهد شد.

پیشرفت تکنولوژی در اصلاح نژاد و لنگش در طیور

علم و تکنولوژی در زمینه رشد و پرورش طیور و اصلاح نژاد پیشرفت‎های قابل توجهی داشته است. سرعت رشد جوجه‎ها افزایش چشمگیری داشته؛ به طوری که دوره پرورش یک جوجه نرمال دو کیلوگرمی از 63 روز به 35 روز کاهش پیدا کرده است. این پیشرفت‎ها و افزایش سرعت چالش‎هایی نیز همراه خود دارد. عدم توازن بین رشد عضلانی و استحکام استخوانی در طیور که منجر به لنگش در ان‎ها خواهد شد. زمانی که وزن جوجه در مقایسه با توان تحمل استخوان‎ها بیشتر افزایش پیدا کند، احتمال بروز ناهنجاری حرکتی افزایش پیدا می‎کند.

آشنایی با بیماری های شایع حرکتی، علائم و دلایل آن

در بخش بالا با دلایل اصلی بروز مشکلات حرکتی در طیور آشنا شدیم. مشکلات و ناهنجاری‏های حرکتی در طیور بسیار متنوع است. هرکدام دلایل و علائم مخصوص به خود را دارند که مرغدار باید از ان‎ها مطلع باشد.

در ادامه، جدول مقایسه شایع‎ترین بیماری‏های حرکتی آورده شده است.

کلام آخر:

بروز لنگش باعث کاهش رشد، افت ضریب تبدیل غذایی، افزایش تلفات، کاهش کیفیت لاشه و در نهایت کاهش سودآوری واحدهای پرورشی می‌شود. آگاهی مرغداران از دلایل اصلی لنگش و به‌کارگیری راهکارهای پیشگیرانه و مدیریتی مؤثر می‌تواند نقش مهمی در کاهش بروز این مشکل و بهبود سلامت گله ایفا کند. یکی از راهکارهای پیشگیرانه، ضدعفونی و گندزدایی مرتب فارم های پرورش و سالن های جوجه ریزی است. صنایع آرال شیمی با ارائه محصولاتی همچون داموسیب، جرماسید و سیلور پراکسیدین پلاس، می تواند یک پاکسازی کامل و بی خطر در محیط فارم انجام دهد و از بروز بیماری هایی همچون لنگش طیور پیشگیری کند.