چگونه با انواع بیماری های رایج در پرندگان زینتی مقابله کنیم؟

پرندگان زینتی تنها برای زیبایی و لذت از رنگارنگ بودنشان نیستند؛ این پرندگان بسیار حساس هستند و باید از آنها مراقبت ویژه‌ای انجام گیرد. بر اساس مطالعات جهانی، تأثیر اقتصادی و احساسی انواع بیماری‌ پرندگان زینتی قابل توجه است و صاحبان پرندگان در سراسر جهان با هزینه‌های بالای دامپزشکی و ناراحتی ناشی از از دست دادن پرندگان محبوب خود مواجه خواهند بود. در این مقاله، چندین بیماری رایج پرندگان زینتی را بررسی خواهیم کرد و به شما کمک می‌کنیم تا علائم اولیه را بشناسید، درمان‌های موجود را درک کنید و راهکارهای عملی پیشگیری را بیاموزید.

همچنین بخوانید:

♣ نگهداری حیوانات خانگی | رعایت بهداشت و ضدعفونی

♣ حیوان خانگی و چگونگی مراقبت از آن

انواع بیماری پرندگان زینتی کدامند؟

پرندگان زینتی ممکن است به بیماری‌های مختلفی مانند سیتوز (تب طوطی‌سانان)، آنفلوانزای پرندگان، کاندیدیازیس، آسپرژیلوژیس و پارازیت‌های داخلی و خارجی مبتلا شوند. بر اساس گزارش‌های جهانی، تقریباً ۲۰ الی ۳۰٪ از پرندگان زینتی در قفس‌ها هر ساله دچار نوعی بیماری می‌شوند و بسیاری از این موارد به دلیل تشخیص دیرهنگام یا عدم رعایت شرایط نگهداری سالم رخ می‌دهد. بنابراین، آگاهی از این بیماری‌ها و نظارت مستمر، کلید حفظ سلامت و شادابی پرندگان شما است.

بیماری‌های رایج در طوطی‌سانان (کاسکو، عروس هلندی و…) چیست؟

طوطیان مانند کاسکو، عروس هلندی، طوطی‌سانان کوچک و بزرگ پرندگان بسیار باهوش و اجتماعی هستند، اما در برابر برخی بیماری‌ها حساسیت زیادی دارند. بسیاری از این مشکلات در ابتدا بدون علامت یا با نشانه‌های خفیف ظاهر می‌شوند، بنابراین شناخت زودهنگام و مراجعه سریع به دامپزشک اهمیت زیادی دارد. انواع بیماری پرندگان زینتی دسته طوطی سانان عبارتند از:

• پسیتاکوز (تب طوطی)
• بیماری PBFD
• مایت کیسه هوا
• آسپرژیلوز
• پرکنی
• مسمومیت غذایی یا فلزی

1. پسیتاکوز یا تب طوطی

پسیتاکوز یک عفونت باکتریایی است که می‌تواند به سرعت بین پرندگان پخش شود و حتی برای انسان نیز خطر دارد. علائم بیماری‌ پرندگان زینتی شامل عطسه، اسهال آبکی، کاهش وزن و تورم یا التهاب چشم‌ها است. درمان معمولاً با آنتی‌بیوتیک‌های تجویز شده توسط دامپزشک و قرنطینه‌ی دقیق انجام می‌شود. یک نکته کمتر گفته‌شده اینکه محل استراحت و تغذیه را جدا کنید تا تجمع ذرات منتقل‌کننده‌ی بیماری کاهش یابد.

PBFD  .2 در عروس هلندی یا بیماری منقار و پر

بیماری منقار و پر یک بیماری ویروسی است که معمولاً با پرهای شکننده، ناقص یا ریخته‌شده و تغییر شکل منقار شناخته می‌شود. درمان قطعی ندارد و مراقبت حمایتی شامل تقویت سیستم ایمنی، رعایت بهداشت و کاهش استرس انجام می‌شود. سؤال رایج خیلی از افراد این بوده که آیا PBFD مسری است؟ بله، بسیار مسری می‌باشد و قرنطینه پرنده مبتلا ضرورت دارد.

3. مایت کیسه هوایی در پرندگان زینتی

این انگل‌ها در سیستم تنفسی پرنده زندگی کرده و باعث صداهای کلیک‌مانند هنگام تنفس، تکان دم و سختی در تنفس می‌شوند. درمان بیماری‌ پرندگان زینتی در مایت کیسه هوایی، با قطره‌های ضد انگل مخصوص پرندگان صورت می‌گیرد. یک نکته کاربردی این است که با دماسنج، نقاط سرد داخل قفس را پیدا کنید؛ مناطق سرد باعث تضعیف سیستم ایمنی و طولانی‌تر شدن دوره بیماری می‌شود.

4. آسپرژیلوز در طوطی‌سانان

آسپرژیلوز یک عفونت قارچی سیستم تنفسی ناشی از استنشاق قارچ‌های کپکی است. علائم شامل نفس‌نفس‌زدن، خس‌خس، و ضعف هنگام پرواز می‌باشد. درمان در این بیماری از پرندگان زینتی به کمک داروهای ضدقارچ و در موارد شدید، اکسیژن‌تراپی انجام می‌شود. برای پیشگیری، چوب‌نشین‌های چوبی را خشک و تمیز نگه دارید زیرا رطوبت محل رشد قارچ‌هاست.

5. بیماری پرکنی یا کندن پر

کندن پر یک مشکل رفتاری یا گاهی پزشکی است که امکان دارد به دلیل استرس، بی‌حوصلگی یا تغذیه نامناسب ایجاد شود. نشانه‌ها شامل ریزش پر و بی‌حالی پرندگان، کچلی، پرهای شکسته یا کنده‌شده می‌باشد. درمان شامل غنی‌سازی محیط و اصلاح تغذیه است. یک تکنیک مفید به نام «چرخش حسی» وجود دارد؛ تغییر صداها یا نوع چوب‌نشین‌ها هر ۴۸ ساعت برای کاهش خستگی ذهنی پرنده تاثیر مثبتی دارد.

6. مسمومیت غذایی یا فلزی

پرندگان زینتی نسبت به مواد غذایی خراب یا فلزات سنگین مانند سرب و روی بسیار حساس هستند. علائم این بیماری رایج پرندگان شامل استفراغ، بی‌حالی، تشنج یا تغییر رنگ مدفوع می‌باشد. درمان نیازمند مراجعه فوری به دامپزشک و معمولاً شلات‌تراپی برای دفع فلزات است.

جدول زیر، خلاصه و مقایسه ای از بیماری های بالا نشان می دهد:

انواع بیماری پرندگان زینتی مانند قناری چه هستند؟

پرندگان زینتی مانند قناری‌ها موجودات ظریف و حساسی هستند که نیازهای بهداشتی و تغذیه‌ای ویژه‌ای دارند. اندازه کوچک، سوخت‌وساز سریع و حساسیت زیاد آن‌ها نسبت به تغییرات محیطی باعث می‌شود در معرض چندین بیماری رایج قرار بگیرند. تشخیص زودهنگام علائم و مراقبت مناسب می‌تواند نقش مهمی در بهبود وضعیت آن‌ها داشته باشد.

انواع رایج بیماری پرندگان زینتی مانند قناری عبارتند از:

• آبله قناری
• آسم و خس‌خس قناری
• اسهال و مشکلات گوارشی
• چاقی و کبد چرب
• ریزش پر غیرطبیعی
• گیر کردن تخم در ماده‌ها

بیماری‌های رایج در فنچ‌ها کدامند؟

پرندگان زینتی مانند فنچ‌ها از جمله گلدین و زبرا فنچ، بسیار حساس هستند؛ شرایط نامناسب قفس، بهداشت ضعیف، تغذیه بی‌کیفیت یا استرس می‌توانند به سرعت سلامت‌شان را تحت تأثیر قرار دهند. بیماری‌ها و مشکلات شایع زیر معمولاً در فنچ‌های خانگی دیده می‌شوند.

• آلودگی به مایت صورت و پا
• بیماری‌های گوارشی ناشی از آب آلوده
• تلفات ناشی از استرس و شوک محیطی
• سوت‌زدن‌های غیرعادی ناشی از بیماری تنفسی
• سوء تغذیه در جوجه‌ها

انواع بیماری‌ها در کبوترهای زینتی کدامند؟

بیماری پرندگان زینتی شامل کبوترهای زینتی (خانگی / اهلی) هم خواهد شد. کبوترهای زینتی مانند سایر پرندگان در معرض انواع ویروس‌ها، باکتری‌ها، انگل‌ها و بیماری‌های گوارشی قرار دارند. در قفس یا کلونی‌های کبوتر، به‌خصوص اگر بهداشت، تغذیه یا قرنطینه رعایت نشود، بیماری‌ها می‌توانند سریع شیوع پیدا کنند. مطالعات نشان می دهد که بسیاری از بیماری‌ رایج پرندگان مانند کبوتر زینتی نهفته هستند؛ یعنی ممکن است بدون علامت باشند،  ولی به محض ضعیف شدن سیستم ایمنی از جمله استرس، تغذیه بد، تراکم بالا، بیماری بروز می‌کند.

انواع بیماری در پرندگان زینتی مانند کبوتر عبارتند از:

• پارامیکس ویروس (PMV)
• تریکومونیازیس (زرداب)
• نیوکاسل
• آلودگی به شپشک و مایت
• ورم روده

تشخیص بیماری‌ پرندگان زینتی چگونه است؟

تشخیص بیماری در پرندگان زینتی معمولاً به ترکیبی از معاینه بالینی، آزمایش‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری و گاهی تحلیل پس از مرگ نیاز دارد، زیرا بسیاری از پرندگان تا مراحل پیشرفته بیماری، علائم واضح نشان نمی‌دهند. به‌طور مثال، در مطالعه‌ای روی ۱۰۰ پرنده شکاک به PDD، ۷۳٪ موارد با آزمایش بافت‌شناسی تأیید شد. داده‌های کالبدگشایی از ۱,۶۳۷ طوطی نشان داد ۶.۲٪ به PDD مبتلا بودند و ناهنجاری‌های قلبی در ۳۶.۴٪ از ۱۰۷ طوطی مشاهده شد. تشخیص معمولاً شامل گرفتن تاریخچه، معاینه فیزیکی، آزمایش خون، کشت میکروبی یا PCR و تصویربرداری است و در برخی موارد، تشخیص قطعی تنها از طریق کالبدگشایی ممکن است. این ارقام نشان می‌دهند که بسیاری از انواع بیماری رایج پرندگان زینتی تنها با بررسی دقیق قابل شناسایی هستند و علائم ظاهری کافی نیست.

چطور پیشگیری از بیماری‌ پرندگان زینتی انجام گیرد؟

پیشگیری از بیماری‌ها در پرندگان زینتی بسیار ساده‌تر از درمان آن‌هاست، زیرا پرندگان اغلب تا مراحل پیشرفته بیماری، علائم آشکار نشان نمی‌دهند. اهمیت به شرایط نگهداری استاندارد پرندگان، مراقبت صحیح، بهداشت مناسب و بررسی‌های منظم، کلید حفظ سلامتی پرندگان هستند و اقدامات پیشگیرانه نه تنها ریسک ابتلا به بیماری را کاهش می‌دهند، بلکه طول عمر و کیفیت زندگی آن‌ها را نیز بهبود می‌بخشند.

برخی از این روش‌ها عبارتند از:

• تمیز نگه داشتن قفس: پره‌ها، ظروف غذا و آب و کف قفس را به‌طور منظم تمیز کنید تا رشد باکتری و قارچ کاهش یابد.
• تأمین غذای تازه و آب سالم: رژیم غذایی متعادل متناسب با گونه پرنده و آب تازه روزانه فراهم کنید.
• قرنطینه پرندگان جدید: پرندگان تازه خریداری شده را به مدت ۲–۴ هفته جدا نگه دارید تا از انتقال بیماری جلوگیری شود.
• معاینات منظم دامپزشکی: شامل آزمایش خون و بررسی انگل‌ها طبق برنامه.
• تهویه و کنترل دما: از جریان شدید هوا و تغییرات دمایی ناگهانی خودداری کنید و محیطی پایدار و راحت فراهم نمایید.
• اجتناب از ازدحام: فضای کافی برای هر پرنده فراهم شده تا استرس و انتقال بیماری کاهش یابد.
• مشاهده روزانه رفتار پرنده: اشتها، مدفوع، وضعیت پرها و فعالیت را بررسی کنید تا علائم اولیه بیماری تشخیص داده شود.
• بهداشت دست‌ها: قبل و بعد از دست زدن به پرندگان، دستان خود را بشویید تا آلودگی منتقل نشود.
• واکسیناسیون و پیشگیری از انگل‌ها: در صورت امکان، طبق توصیه دامپزشک واکسن یا درمان پیشگیرانه انجام دهید.
• کاهش استرس: تغییرات ناگهانی محیط و سروصداهای شدید که می‌توانند سیستم ایمنی را ضعیف کنند، محدود کنید.

کلام آخر:

همانگونه که در بالاتر ذکر شد، یکی از نکات مهم در پیشگیری از بیماری پرندگان زینتی، رعایت بهداشت و تمیز نگاه داشتن قفس و بستر پرندگان است. با توجه به حساسیت پرندگان زینتی به مواد شوینده و ضدعفونی کننده شیمیایی، باید از محلول های ارگانیک استفاده کرد. در این خصوص صنایع آرال شیمی محصولات ایمن و ارگانیکی را برای ضدعفونی و تمیز نگاه داشتن قفس و تجهیزات نگاهداری و پرورش پرندگان زینتی تولید و عرضه می کند. محصول داموسیب و سیلور پراکسیدین پلاس، بعنوان محلول های گندزدای دوستدار محیط زیست و ایمن برای پرندگان هستند که می توانند با مصرف پایین کلیه پاتوژن های باکتریایی و قارچی را از بین ببرند. محلول آماده بمصرف جرماسید، نیز می تواند برای ضدعفونی انواع سطوح نگاهداری پرندگان زینتی بکار رود.