آلودگی آب کشتی ها و بنادر | منشأ و راهکارهای رفع آن

بحران آلودگی در شریان‌های اقتصادی دریا و ساحل

گسترش ناوگان کشتیرانی و بنادر بازرگانی اگرچه نقش مهمی در تجارت جهانی دارد، اما باعث افزایش آلودگی‌های زیست‌محیطی مانند گازهای آلاینده، پساب‌های صنعتی، زباله‌های جامد و آلودگی صوتی و نوری می‌شود. این آلودگی‌ها کیفیت آب‌های ساحلی، سلامت انسان و حیات دریایی را تهدید کرده و در تشدید تغییرات اقلیمی نقش دارند. به همین دلیل، استفاده از سوخت‌های کم‌گوگرد و سیستم‌های نوین تصفیه فاضلاب برای دستیابی به توسعه پایدار ضروری است. از این رو، اتخاذ رویکردهای نوین نظیر کاهش اجباری گوگرد در سوخت‌های دریایی و پیاده‌سازی سیستم‌های هوشمند تصفیه پساب، به اولویتی حیاتی برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار تبدیل شده است.

لزوم کنترل آلودگی های زیست محیطی در بنادر چیست؟

آلودگی ناشی از کشتی‌ها و بنادر عمدتاً از احتراق ناقص سوخت، اکسیداسیون گوگرد و انتشار گازهایی مانند CO₂، NOx، SOx، متان، ذرات معلق و کربن سیاه ایجاد می‌شود که کیفیت هوا و اقلیم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین جابه‌جایی مواد فله در بنادر باعث انتشار گرد و غبار شده و علاوه بر آلودگی هوا، تهدیدی برای سلامت کارکنان و ساکنان مناطق اطراف محسوب می‌شود.

منابع مختلف آلودگی که توسط بنادر و کشتی رانی به محیط زیست وارد می شود، در جدول زیر قابل نمایش است:

آلودگی آب و هوا ناشی از حمل و نقل دریایی

آلودگی آب و هوای ناشی از حمل و نقل دریایی یکی از آلودگی های مهم محیط زیستی است که کمتر بدان توجه می شود. این در حالی است که اثرات مخرب آلودگی دریایی، بسیار زیاد است. از اختلال در کیفیت آب سطحی گرفته تا اختلال در رشد آبزیان و کاهش امکانات و تأثیر آن بر سلامت انسان و غیره. اصلی ترین مشکلی که منجر به آلودگی محیط زیست آب می شود نگرش به رعایت استانداردهای تعیین شده برای حفاظت از محیط زیست دریایی است. بر این اساس، در سال 1973 کنوانسیون بین المللی پیشگیری از آلودگی کشتی ها (MARPOL) به عنوان اصلی ترین کنوانسیون بین المللی تصویب گردید که مشتمل بر جلوگیری از آلودگی محیط زیست دریایی توسط کشتی ها به دلایل عملیاتی یا تصادفی است.

کنوانسیون مارپل چیست؟

کنوانسیون مارپل(Marpol)  یکی از مهم‌ترین توافق‌نامه‌های بین‌المللی برای پیشگیری و کاهش آلودگی‌های ناشی از کشتی‌ها است که با هدف حفاظت از محیط زیست دریایی تدوین شده است.

این کنوانسیون شش حوزه اصلی آلودگی را پوشش می‌دهد:

• آلودگی نفتی: کنترل تخلیه آب‌های آلوده به نفت و فرآورده‌های نفتی و محدود کردن میزان روغن موجود در پساب کشتی‌ها
• آلودگی ناشی از مواد شیمیایی مایع فله: مدیریت و کنترل حمل و تخلیه مواد شیمیایی خطرناک مانند اسیدها، الکل‌ها و سایر مواد مضر.
• آلودگی ناشی از مواد خطرناک بسته‌بندی‌شده: تعیین الزامات مربوط به بسته‌بندی، برچسب‌گذاری، حمل و نگهداری ایمن مواد مضر برای جلوگیری از نشت و آلودگی.
• آلودگی ناشی از فاضلاب کشتی‌ها: تنظیم مقررات مربوط به جمع‌آوری، تصفیه و تخلیه فاضلاب و الزام بنادر به فراهم کردن امکانات دریافت این پسماندها.
• آلودگی ناشی از زباله‌های کشتی: تفکیک، مدیریت و دفع صحیح انواع زباله‌ها از جمله پلاستیک، مواد غذایی، کاغذ، فلز و تجهیزات ماهیگیری با رعایت فاصله مجاز از سواحل.
• آلودگی هوا: محدود کردن انتشار آلاینده‌هایی مانند اکسیدهای گوگرد (SOx)، اکسیدهای نیتروژن (NOx)، ذرات معلق و مواد مخرب لایه ازن از اگزوز کشتی‌ها

سولفورزدایی از سوخت کشتی‌ها و نقش آن در کاهش آلودگی دریایی

سولفورزدایی از سوخت کشتی‌ها یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی در صنعت حمل‌ونقل دریایی است. سوخت‌های سنگین مورد استفاده در کشتی‌ها معمولاً حاوی مقادیر قابل توجهی گوگرد هستند که هنگام احتراق، به اکسیدهای گوگرد (SOx) تبدیل می‌شوند. این ترکیبات علاوه بر ایجاد آلودگی شدید هوا، در تشکیل باران‌های اسیدی نیز نقش دارند و می‌توانند به اکوسیستم‌های دریایی و سلامت انسان آسیب برسانند.

فرآیند سولفورزدایی با هدف کاهش میزان گوگرد موجود در سوخت انجام می‌شود و از طریق روش‌های پالایشی یا استفاده از سوخت‌های کم‌گوگرد صورت می‌گیرد. این اقدام باعث کاهش قابل توجه انتشار آلاینده‌های سمی از اگزوز کشتی‌ها شده و کیفیت هوای مناطق بندری و ساحلی را بهبود می‌بخشد. همچنین استفاده از فناوری‌های نوین تصفیه سوخت، به کاهش رسوبات و افزایش راندمان موتورهای دریایی کمک می‌کند.

در سطح بین‌المللی، سازمان IMO و کنوانسیون مارپل با تعیین محدودیت‌های سخت‌گیرانه، استفاده از سوخت‌هایی با حداکثر ۰٫۵ درصد گوگرد را الزامی کرده‌اند. اجرای این استانداردها نقش مهمی در کاهش آلودگی‌های دریایی، حفاظت از اکوسیستم‌های آبی و حرکت به سمت حمل‌ونقل دریایی پایدار دارد.

در کشور ما نیز فعالیت هایی در راستای تحقق بخشیدن به پیوست های

این کنواسیون درحال انجام است. مهمترین فاکتور برای کاهش آلودگی های سوخت کشتی ها، گوگردزدایی(سولفورزدایی) از مشتقات نفت و گاز و یا گوگردزدایی از مازوت است. بر اساس قوانین مارپل تا سال 2020، حداکثر میزان سولفور موجود در سوخت کشتی نباید بیشتر از 0.5% باشد. در مقالات پیشین، روش های سولفورزدایی به تفصیل ارایه شد و محصول پراکسیدین پلاس جهت رفع مشکل گوگردزدایی معرفی گردید.

چگونه با فاضلاب کشتی ها مقابله کنیم؟

یکی از منابع مهم آلودگی آب در کشتی‌ها و بنادر، ورود فاضلاب و زباله‌های جامد کشتی به محیط دریا است. این زباله‌ها شامل موادی مانند پلاستیک، کاغذ، شیشه، فلزات و سایر پسماندهای خطرناک یا غیرخطرناک هستند. در صورت عدم رعایت قوانین زیست‌محیطی، این مواد وارد آب شده و به آلودگی دریایی و تشکیل زباله‌های شناور منجر می‌شوند که تهدیدی جدی برای آبزیان، انسان‌ها و فعالیت‌های ساحلی محسوب می‌گردد.

انواع روش‌های تصفیه فاضلاب کشتی‌ها

برای کاهش آلودگی آب‌های دریایی و جلوگیری از انتشار آلاینده‌ها در بنادر، از روش‌های مختلفی برای تصفیه فاضلاب کشتی‌ها استفاده می‌شود. مهم‌ترین نکات در این زمینه عبارت‌اند از:

الف) سیستم‌های تصفیه بیولوژیکی رایج‌ترین روش مورد استفاده در کشتی‌ها هستند، زیرا:

• فضای کمتری را برای نصب و نگهداری تجهیزات اشغال می‌کنند.
• پساب خروجی آن‌ها سازگاری بیشتری با محیط زیست دارد.
• هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری نسبتاً مناسبی دارند.

ب) باکتری‌های هوازی به عنوان بهترین گزینه در فرآیند تصفیه بیولوژیکی شناخته می‌شوند، زیرا:

• مواد آلی و لجن را به‌طور مؤثر تجزیه می‌کنند.
• از تولید گازهای سمی و خطرناک جلوگیری می‌کنند.
• کیفیت پساب خروجی را بهبود می‌بخشند.

ج) باکتری‌های بی‌هوازی نیز قابلیت تجزیه مواد آلی را دارند، اما در طول فرآیند تصفیه ممکن است گازهای مضری از جمله:

• سولفید هیدروژن (H₂S)
• متان (CH₄)

تولید کنند که برای آبزیان، انسان و محیط زیست خطرناک هستند.

د) سیستم مدیریت آب بالاست (BWMS)

از سال ۲۰۱۳، کمیته حفاظت از محیط زیست دریایی سازمان بین‌المللی دریانوردی استفاده از سیستم‌های مدیریت آب بالاست را مورد تأیید قرار داده است.  این سیستم‌ها با استفاده از مواد فعال و ضدعفونی‌کننده‌های شیمیایی، از انتقال آلودگی‌ها و گونه‌های مهاجم دریایی جلوگیری می‌کنند.

مهم‌ترین مواد شیمیایی مورد استفاده در سیستم‌های بالاست عبارت‌اند از:

• کلر
• ازن
• اسید پراستیک
• دی‌اکسید کلر

در زمینه تصفیه فاضلاب، حتما مقالات زیر را مطالعه فرمایید:

♣ تصفیه فاضلاب صنایع و کارخانجات

♣ حذف فلزات سنگین از آب و فاضلاب

کلام آخر

بهره‌گیری از محلول‌های زیست‌سازگار و فناوری‌های نوین برای سولفورزدایی سوخت کشتی‌ها، کاهش آلاینده‌های گوگردی و تصفیه فاضلاب‌های دریایی می‌تواند نقش مهمی در کاهش اثرات مخرب زیست‌محیطی داشته باشد. این راهکارها علاوه بر حفاظت از اکوسیستم‌های آبی و کاهش خطرات ناشی از آلودگی برای انسان و آبزیان، به بهبود کیفیت هوا و کاهش انتشار آلاینده‌های مضر نیز کمک می‌کنند. استفاده از فناوری‌های پاک و دوستدار محیط زیست، گامی مؤثر در جهت توسعه پایدار بنادر و صنعت حمل‌ و نقل دریایی محسوب می‌شود. استفاده از محلول های ارگانیک سولفورین و دسولفاکس جهت رفع آلودگی های سوخت کشتی از جمله گوگردزدایی، نه تنها خطرات زیست محیطی برای ماهی ها و انسان ها را کاهش می دهد؛ بلکه موجب تعادل در چرخه طبیعی اتمسفر شده و بار آلودگی هوا را به دنبال ندارد.

⇐ بروزرسانی در خرداد 1404