راهنمای جامع انتخاب ضدعفونی کننده ها

نظافت، مهمترین اقدام برای حفظ بهداشت و کنترل شیوع آفات و بیماری هاست. انتشار یا انتقال میکروارگانیسم ها میتواند از آلودگی مستقیم تأسیسات، وسایل نقلیه، افراد، جابجایی حیوانات یا محصولات حیوانی رخ دهد. پس از پیداش بیماری کووید19، اهمیت مواد ضدعفونی از پیش فراتر رفته است. برای مبارزه با بیماری‌های عفونی به شیوه‌ای مقرون‌به‌صرفه و منسجم، باید از حمایت عمومی استفاده کرد. افراد به نوبه خود، حق دارند از شیوه های مناسب و مسئولانه مطلع شوند. آشنایی با انواع محلول ضدعفونی کننده و انتخاب بهترین ضدعفونی کننده یکی از ضروریات دنیای امروز است.

انواع محلول ضدعفونی کننده
آشنایی با انواع محلول ضدعفونی کننده

 


برای خرید بهترین محلول ضدعفونی کننده سطوح، کافیست به مقاله “ راهنمای جامع انتخاب بهترین ضدعفونی کننده سطوح” مراجعه کنید.


اصطلاحات رایج در نظافت و حفظ بهداشت

رعایت بهداشت و نظافت برای بدن و محیط اطراف امری ضروری و لازم به نظر می رسد. این امر از طرق مختلفی مانند استفاده از مواد ضدعفونی کننده، گندزداها و غیره صورت می پذیرد. نحوه استفاده، موارد کاربرد و قدرت مکانیسم روش های مختلف بهداشتی با هم متفاوت است. ممکن است هر روش، پیش نیاز یا مکمل روش دیگر باشد. عموما واژگان متنوعی برای این منظور به کار می رود. در زیر به چند مورد از پرکاربردترین اشاره خواهد شد:
1. تمیزکردن(Cleaning): تمیز کردن فرآیند حذف کثیفی، گرد و غبار و سایر خاک های قابل مشاهده از سطوح است. معمولاً با یک پارچه یا دستمال مرطوب همراه با مواد شوینده، صابون یا حلال تکمیل می شود. تمیزکردن باکتری ها یا ویروس ها را از بین نبرده یا از سطوح پاک نمی کند، اما امری ضروری است. تمیز کردن همیشه باید قبل از ضدعفونی کردن، گندزدایی و استریل کردن انجام شود زیرا کارایی هر فرآیند را بهبود می بخشد.
2. سنیتایز(Sanitize): سنیتایزرها یا مواد ضدعفونی کننده دست، مقدار باکتری روی سطح را کاهش می دهند. اما باکتری ها و ویروس ها را از روی سطوح از بین نمی برند. در عوض، میزان باکتری روی یک سطح را طبق استانداردهای بهداشت عمومی، به سطح ایمن کاهش می دهد. سنیتایزرها اغلب بر روی سطوح تماس با مواد غذایی استفاده می‌شوند. زیرا در مقایسه با مواد ضدعفونی‌کننده‌، قدرت مواد شیمیایی در آنها کمتر است.
3. ضدعفونی کردن(Antisepticise): مواد ضدعفونی کننده یا گندزداهای پوست، مواد شیمیایی برای تمیز کردن پوست و زخم ها هستند. آنها می توانند میکروارگانیسم ها را بکشند یا از رشد آنها جلوگیری کنند.
4. گندزدایی کردن(Disinfect): گندزدایی، باکتری ها و ویروس های مشخص شده روی سطوح را از بین می برد یا غیرفعال می کند. گندزدایی، یکی از مطمئن ترین راه ها برای جلوگیری از انتشار عفونت و میکروب است. اگرچه در سطوح تماس با مواد غذایی بیشتر از سنیتایزرها استفاده می‌شوند، اما می‌توان گندزداها هم به کار برد. در این صورت، باید حاوی مواد شیمیایی ایمن برای غذا باشند. گندزدایی در شرایط مختلفی انجام می شود. به ویژه اکنون که با کووید-19 مبارزه می کنیم، استفاده از گندزداها در کنار مواد ضدعفونی (به ویژه در بیمارستان ها و سایر مراکز پزشکی) اهمیت بسزایی دارد.
5. استریلیزه کردن(Sterilization): استریل کردن نه تنها باکتری و ویروس، بلکه همه اشکال حیات میکروبی را از بین می برد. استریلیزه کردن کاری نیست که افراد عادی در خانه خود انجام دهند. این عمل بیشتر در اتاق های جراحی و آزمایشگاه ها دیده می شود. قدرت مواد استریلیزه از مواد ضدعفونی بیشتر است.
6. آنتی باکتریال(Antibacterial): آنتی باکتریال ها نیز مواد شیمیایی هستند که افراد می توانند از آنها برای تمیز کردن نواحی پوست استفاده کنند. صابون ها و اسپری ها اغلب حاوی آنتی باکتریال هستند. اسپری های آنتی باکتریال در از بین بردن یا کند کردن رشد باکتری ها موثر هستند. با این حال، آنها ویروس ها را نمی کشند یا از رشد آنها جلوگیری نمی کنند.
7. آنتی بیوتیک(Antibiotics): آنتی بیوتیک ها نوعی داروی تجویزی هستند که می توانند عفونت های باکتریایی را درمان کنند. هم مواد ضدعفونی کننده و هم آنتی بیوتیک ها می توانند عفونت های باکتریایی را درمان کنند. افراد می توانند هر دو نوع را روی پوست یا غشاهای مخاطی اعمال کنند. می توان آنتی بیوتیک ها را به صورت خوراکی نیز مصرف کرد تا عفونت های داخل بدن را درمان کند.

محلول ضدعفونی دست و سطوح
از بین بردن ویروس ها و باکتری های روی سطح و دست

و اما طبق سازمان EPA مرجع حفاظت از محیط زیست، محصولاتی که برای از بین بردن ویروس ها و باکتری های روی سطح استفاده می شوند، به عنوان آفت کش های ضد میکروبی ثبت شده اند. مواد ضدعفونی کننده و گندزداها، دو نوع آفت کش ضد میکروبی هستند. جدول زیر فرآیندهای مختلف بهداشتی را از نگاه سازمان EPA ارائه می دهد:

فرآیندهای مختلف بهداشتی از نگاه سازمان EPA

تعاریف فرآیندهای مختلف بهداشتی به نقل از EPA

به دلیل اهمیت حفظ جان انسان ها در عمل های جراحی پزشکی با سایر خدمات درمانی، لزوم استفاده از مواد ضدعفونی کننده برای افراد حیاتی است. علاوه بر آن، مواد گندزدا برای نظافت محیط بیمارستان و دستگاه ها ضروری و واجب است. به همین دلیل در این مقاله نخست به بررسی مواد ضدعفونی کننده پرداخته می شود.

ضدعفونی کننده چیست؟

ضدعفونی، فرآیندی است که بسیار یا همه میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا را بر روی بافت زنده از بین می برد.

  • مواد ضدعفونی، موادی است که رشد میکروارگانیسم ها را متوقف یا کند می کند. اغلب در بیمارستان ها و سایر محیط های پزشکی برای کاهش خطر عفونت در طی جراحی استفاده می شوند.
  • انواع محلول ضدعفونی کننده در محیط های پزشکی استفاده می شود. این محلول ها، شامل مالش دست، شستشوی دست و آماده سازی پوست می شود.
ضدعفونی کننده و گندزدا
تفاوت ضدعفونی کننده و گندزدا

تفاوت ضد عفونی کننده(Antiseptic) و گندزدا(Disinfectant) چیست؟

ضدعفونی‌کننده‌ها و گندزداها هر دو میکروارگانیسم‌ها را از بین می‌برند و بسیاری از مردم این اصطلاحات را به جای یکدیگر استفاده می‌کنند. اما تفاوت زیادی بین ضد عفونی کننده ها و گندزدا ها وجود دارد.

  • یک ماده ضد عفونی کننده (آنتی سپتیک) روی بدن اعمال می شود. در حالی که گندزدا ها روی سطوح غیر زنده مانند میزها و نرده ها اعمال می شوند. به عنوان مثال: پزشک یک ماده ضد عفونی کننده را روی محل جراحی روی بدن فرد قرار می دهد. اما از یک گندزدا برای استریل کردن میز عمل استفاده می کند.
  • هم ضدعفونی‌کننده‌ها و هم گندزداها، حاوی عوامل شیمیایی هستند که گاهی اوقات بیوسید نامیده می‌شوند. پراکسید هیدروژن نمونه ای از یک عنصر رایج در هر دو ضدعفونی کننده و گندزدا است. با این حال، ضدعفونی کننده ها معمولاً حاوی غلظت‌های کمتری از بیوسیدها نسبت به گندزداها هستند.

طبقه بندی انواع ضدعفونی کننده

مواد ضدعفونی معمولاً بر اساس ساختار شیمیایی شان دسته بندی می شوند. برخی از آنها برای استفاده در خانه بی خطر هستند. در حالی که برخی دیگر فقط برای استفاده در محیط های بالینی یا بیمارستانی مناسب می باشند. همه انواع پوست را ضد عفونی می کنند، اما سایر انواع محلول ضدعفونی کننده با کاربردهای متنوع عبارتند از:

  • کلرهگزیدین و سایر بیگوانیدها: برای استفاده قبل از عمل، برای زخم های باز و برای شستشوی مثانه
  • رنگ آنتی باکتریال: درمان زخم ها و سوختگی ها
  • پراکسید و پرمنگنات: برای ضد عفونی کردن پوست یا استفاده به عنوان دهانشویه
  • مشتق فنل هالوژنه: صابون های پزشکی و محلول های تمیز کننده
  • الکل ها مانند ایزوپروپیل الکل و اتیل الکل
  • ترکیب آمونیوم چهارتایی
  • مشتق فنل هالوژنه در صابون ها و محلول ها
  • مشتق کینولون: درمان زخم ها و یکی از اجزای پاستیل گلو

کاربردهای مواد ضدعفونی کننده

انواع محلول ضدعفونی کننده کاربردهای بالقوه ای دارند. برخی از رایج ترین آن ها عبارتند از:

  • جلوگیری از عفونت های روی پوست، به ویژه برای بریدگی ها، خراش ها یا سوختگی های جزئی
  • شستشوی خشک دست، که کارکنان مراقبت های بهداشتی ممکن است بین روش ها یا بیماران مختلف انجام دهند.
  • تمیز کردن پوست قبل از یک عمل پزشکی، مانند خون گیری یا جراحی
  • درمان عفونت گلو با دهانشویه یا پاستیل
  • تمیز کردن غشاهای مخاطی، برای درمان عفونت ها یا قبل از استفاده از کاتر

مزایای استفاده از مواد ضدعفونی کننده

با ظهور نخستین مواد ضدعفونی کننده، این مواد همواره در کنار پزشکان، نجات بخش جان انسان ها بوده اند. برخی از مزیت های استفاده از انواع محلول ضدعفونی کننده، به شرح زیر است:

  • مواد ضدعفونی کننده برای اولین بار به جراحان اجازه دادند تجهیزات و اتاق های عمل را استریل کنند.
  • مواد ضدعفونی کننده در تمیز کردن زخم های بیماران و سالن عمل مهم بوده و از این رو جان افراد را نجات می دهند.
  • با استفاده از مواد ضدعفونی کننده ( از نوع اسید کربولیک لیستر) نرخ مرگ ناشی از قطع عضو در سالهای 1867 تا 1870، از 46% به 15% کاهش یافت.
  • امکان پیشرفت از جراحی آنتی سپتیک به جراحی آسپتیک

معایب استفاده از مواد ضدعفونی کننده

  • سازمان غذا و دارو (FDA) نگرانی‌های بالقوه ایمنی را برای 24 ماده فعال در مواد ضدعفونی کننده پیدا کرده است. چندین ماده فعال در انواع محلول ضدعفونی کننده به دلیل اثرات طولانی مدت ناشناخته بر بدن ممنوع شده اند. همچنین شواهد کمی در مورد اثربخشی آنها وجود دارد.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) توصیه می کند: «استفاده از مواد ضدعفونی کننده با غلظت بیش از حد ممکن است باعث تحریک یا سوختگی شیمیایی روی پوست شود». این نوع تحریک، درماتیت تماسی تحریک کننده نامیده می شود.

  • اسید کربولیک به عنوان یکی از مواد ضدعفونی کننده، موجب ترک خوردگی و یا زخم دستان جراحان و پرستاران میشود.

نکات مهم در انتخاب و نحوه ی استفاده از ضدعفونی کننده

در انتخاب انواع محلول ضدعفونی کننده، ملاحظاتی وجود دارد که باید رعایت شود. نوع محلول باید با کاربرد موردنیاز مطابقت خوبی داشته باشد. انتخاب درست می تواند در وقت و هزینه صرفه جویی کند. پنج نکته زیر در هنگام انتخاب بهترین ضدعفونی کننده باید مورد توجه قرار گیرد:
1. میزان اثربخشی: آیا بر روی انواع پاتوژن ها موثر است؟
2. مدت زمان تماس: تا چه مدت باید محلول خیس بر روی سطح بدن قرار داشته باشد؟
3. آکاهی به نکات امنیتی و عوارض جانبی: آیا استفاده از آن در همه مواقع بی خطر است؟
4. سادگی استفاده: آیا آماده به مصرف است یا روش خاصی برای استفاده از آن وجود دارد؟
5. قیمت: آیا قیمت محلول به نسبت میزان استفاده، مقرون به صرفه است؟
مواد ضدعفونی کننده موادی هستند که به جلوگیری از رشد میکروارگانیسم ها روی پوست کمک می کنند. آنها روزانه در محیط های پزشکی برای کاهش خطر عفونت و جلوگیری از گسترش میکروب ها استفاده می شوند. در حالی که آنها به طور کلی ایمن هستند، بهتر است از استفاده طولانی مدت از آنها خودداری کنید. حتی اگر از بهترین ضدعفونی کننده استفاده می کنیم، باید نکات زیر را درمورد نحوه استفاده آن در نظر گرفت:

  • بر اساس مقررات FDA افراد باید از استفاده مواد ضدعفونی کننده در موارد زیر اجتناب کنند:
    ♦ زخم های عمیق و بزرگ
    ♦ سوختگی شدید
    ♦ زخم هایی که حاوی اجسام خارجی هستند
    ♦ نیش و خراش حیوانات
    ♦ عفونت های چشم
  • انواع محلول ضدعفونی کننده بدون نسخه برای استفاده طولانی مدت مناسب نیستند. یک فرد باید فقط یک هفته یا کمتر، از آنها استفاده کند.

ویژگی های بهترین ضدعفونی کننده

و اما بهترین ضدعفونی کننده کدام است؟ انواع محلول ضدعفونی کننده از نظر هزینه، اثربخشی، کاربردها و عوارض جانبی بالقوه متفاوت هستند. اما به طور کلی یک محلول ضدعفونی ایده ال، باید خواص زیر را دارا باشد:

  • باید طیف ضد میکروبی گسترده ای داشته باشد.
  • مکانیزم اثر آن سریع باشد.
  • تحت تأثیر عوامل محیطی قرار نگیرد: باید در حضور مواد آلی (مانند خون، خلط، مدفوع) فعال باشد. با صابون ها، مواد شوینده و سایر مواد شیمیایی که در حال استفاده هستند سازگار باشد.
  • باید در دو حالت رقیق یا کنسانتره پایدار باشد.
  • باید یک لایه ضد میکروبی بر روی سطح تحت درمان باقی بگذارد.
  • برای مردم و حیوانات ایمن باشد.
  • از نظر محیط زیستی ایمن باشد.
  • هیچ آسیب یا بویی بر جای نگذارد.
  • مقرون به صرفه باشد.
  • مستقیما به مصرف برسد.
  • باید در آب محلول باشد.
  • غیر سمی بوده و برای بیمار مضر نباشد.

مواد رایج جهت حفظ بهداشت در مصارف عمومی

حفظ سلامت و بهداشت افراد منحصر به استفاده از مواد ضدعفونی کننده بیمارستانی نمی شود. در سایر مکان ها از جمله مدارس، ادارات، فروشگاه ها و غیره نیز رعایت نکات بهداشتی امری ضروری است. در این موارد از روش گندزدایی استفاده می شود. حال به شناخت، معرفی وکاربرد این مواد پرداخته می شود.

1. مواد گندزدا

گندزداها عوامل شیمیایی هستند که برای از بین بردن باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها، یا کپک‌های موجود روی اشیاء غیرزنده استفاده می‌شوند. طبق تعریف، فرمول های ضدعفونی کننده ها و گندزداها باید در آژانس حفاظت از محیط زیست (EPA) ثبت شوند. “ماده فعال” در فرمول گندزدا، پاتوژن ها را با مختل کردن یا آسیب رساندن به سلولهای آنها، از بین میبرد. برخی از گندزداها، جز مواد ضدعفونی کننده به شمار می آیند و می توانند در مصارف پزشکی استفاده شوند.

طبقه بندی انواع گندزداها

برای انتخاب بهتربن ضدعفونی کننده و گندزدا، باید انواع آنها را شناخت و محصول موردنظر را انتخاب کرد. پیش تر انواع محلول ضدعفونی معرفی شدند. و اما به طور کلی مواد گندزدا در دسته های زیر وجود دارند:

  • گندزداهای هوا (پروپیلن گلیکول، تری اتیلن گلیکول)
  • گندزدا های شیمیایی
    ♦ ارگانیک (الکل، آلدئید، فنل و مشتقات آن، ترکیبات آمونیوم چهارتایی، ترپن ها، تیمول، اسید لاکتیک)
    ♦ غیرارگانیک (اسیدها، فلزات، ید، کلر)
  • گندزداهای غیر شیمیایی (تابش جرمی ساید فرابنفش، نور فرابنفش، تابش خورشید، حرارت دادن)
  • گندزداهای اکسید کننده (کلر و اکسیژن، آب الکترولیزه، پراکسید هیدروژن، بخار پراکسیدهیدروژن، پراستیک اسید، ازن، پرمنگنات پتاسیم)
  • گندزدا های خانگی (مایع سفیدکننده)
  • سایر گندزداها (پلیمر بیگوانید، مواد شوینده و صابون، سدیم بیکربنات، رنگ ها)

کاربرد انواع گندزداها

  • بیمارستان (گندزدایی ابزار و دستگاه های پزشکی، کف سالن ها، راهروها،…)
  • دندانپزشکی (گندزدایی یونیت دندانپزشکی، ابزارآلات و دستگاه ها،…)
  • آشپزخانه و رستوران (ظروف، محوطه..)
  • حمام و سرویس های بهداشتی

2. سنیتایزر دست یا ماده ضدعفونی کننده دست

با اعلام همه‌گیری COVID-19 توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO)، کارشناسان ضدعفونی مکرر دست‌ها را برای کاهش شیوع ویروس توصیه می‌کنند. شستن دست ها یکی از موثرترین راه هایی است که فرد میتواند از خود در برابر بیماری محافظت کند. با این حال، اگر آب و صابون در دسترس نباشد، افراد می توانند از مواد ضدعفونی کننده دست استفاده کنند.

  • ضدعفونی کننده دست، عاملی است که به منظور از بین بردن پاتوژن های رایج (جانداران بیماری زا) روی دست ها اعمال می شود.
  • مواد ضدعفونی کننده دست معمولاً به شکل فوم، ژل یا مایع هستند.
  • استفاده از آنها زمانی توصیه می شود که شستن مکرر دست، سطح پوست را به خطر می اندازد. (مثلاً باعث ایجاد پوسته پوسته شدن یا ایجاد شکاف در پوست می شود).
  • کاربردهای مواد ضدعفونی کننده دست بسیار متنوع است. برای کنترل عفونت در مدارس گرفته تا بیمارستانها و کلینیک ها و از سوپرمارکت ها تا کشتیهای تفریحی استفاده میشود.
    محلول گندزدا و ضدعفونی کننده
    طبقه بندی سنیتایزرهای دست

طبقه بندی سنیتایزرهای دست

بسته به ماده فعال مورد استفاده، مواد ضدعفونی‌کننده‌ دست را می‌توان به یکی از دو نوع تقسیم کرد: بر پایه الکل یا غیرالکلی. صرف نظر از نوع محلول، بهترین ضدعفونی کننده دست، محلولی است که به دست آسیبی نرساند.

محلول ضدعفونی دست
محلول ضدعفونی دست بر پایه الکل

 

  • محصولات بر پایه الکل، حاوی 60 تا 95 درصد الکل هستند. معمولاً به شکل اتانول، ایزوپروپانول یا n-پروپانول است.
  • محصولات غیر الکلی عموماً برپایه مواد ضدعفونی‌کننده‌ مانند بنزالکونیوم کلرید (BAC) یا بر روی عوامل ضدمیکروبی مانند تریکلوزان هستند.
  • بسیاری از مواد ضدعفونی‌کننده‌ دست همچنین حاوی نرم‌کننده‌هایی مانند گلیسیرین هستند. این مواد تسکین دهنده و ضخیم‌کننده پوست بوده و عموما معطر هستند.

3. سنیتایزر سطوح یا ضدعفونی کننده سطوح

بعضا به اشتباه به این محلول، محلول ضدعفونی سطوح گفته می شود. در حالیکه این نوع سنیتایزر گونه ای از مواد گندزدا ست. قدرت آن از مواد ضدعفونی کننده کم تر است و تنها میکروب ها را از بین می برد. قابل استفاده برای گندزدایی کلیه سطوح در تماس آلودگی ها می باشد. برخی از آن ها، می توانند به عنوان سنیتایزر دست نیز عمل کرده و برای ضدعفونی دست به کار روند.

محلول ضدعفونی کننده سطح
محلول ضدعفونی سطوح

 

کلام آخر:

از دیرباز، استفاده از مواد ضدعفونی کننده، نجات بخش انسان ها و ضامن سلامت آن ها در بیمارستانها بوده است. از آنجایی که انواع محلول ضدعفونی کننده ها در بازار وجود دارد، درک نحوه عملکرد آنها مهم است. از سوی دیگر، استفاده از انواع مناسب مواد گندزدا به‌طور معمول بر روی سطوح ضروری است. زیرا این مواد برای جلوگیری از گسترش بیماری‌هایی مانند کووید19، آنفولانزا و سرماخوردگی حیاتی هستند.
محصولات پراکسیدین شرکت آرال شیمی برپایه پراستیک اسید و الکل برای مصارف گوناگون ضدعفونی کنندگی و گندزدایی در دسترس هستند. پراکسیدین، مطمین ترین و بهترین ضدعفونی کننده در پزشکی و صنایع دیگر است. همچنین، محصولی دوستدار محیط زیست، ارگانیک و بدون باقی مانده مضر بر روی سطوح است. محصولات پراکسیدین آرال شیمی دارای مجوز رسمی از سوی سازمان غذا و داروی ایران می باشند. برای تهیه خرید انواع ضدعفونی کننده، می توانید به فروشگاه اینترنتی آرال شیمی سر بزنید.

6 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست