گلخانهبهداشت در گلخانه

در یک واحد گلخانه ای، مهم ترین عامل برای کنترل موفقیت آمیز عوامل کاهنده تولید و کیفیت، رعایت کامل بهداشت محیط است. این امر مستلزم توجه دقیق به جزئیات قسمت های مختلف یک واحد تولیدی است. هدف اصلی همواره پیشگیری از توسعه و گسترش عوامل کاهنده تولید، از جمله آفات وبیماری ها می باشد.

پیشگیری نسبت به کنترل هزینه کمتری دارد. از طرفی استفاده از سموم شیمیایی در کنترل آفات و عوامل بیماریزا به جهت باقیمانده سموم در تولیدات با محدودیت مواجه است. لذا رعایت بهداشت در گلخانه امری بسیار مهم است. بهداشت در گلخانه باید از زمان طراحی واحد گلخانه ای مدنظر قرار گیرد و در طی دوره بهره برداری نیز رعایت شود.

 

اصول جلوگیری از شیوع بیماری و کنترل عوامل بیماری زا

برای کنترل بیماری های گیاهی و پیشگیری از وقوع و شیوع آنها، عملیات سالم سازی محیط گلخانه بلافاصله پس از پایان هر دوره کشت شروع و تا پایان مرحله برداشت محصول و حتی در حین دوره ذخیره سازی محصول ادامه می یابد.
باید توجه داشت که هیچ عملیاتی بدون داشتن برنامه قابل اجرا نخواهد بود. پیش از شروع عملیات نیازمند ایجاد تفکر بهداشتی نزد مدیر واحد تولیدی و آموزش آن به تمام افراد مجموعه می باشد.

رعایت موارد زیر در جلوگیری و کنترل بیماری موثر است:

  • پاکسازی کامل گلخانه از بقایای کشت قبلی
  • رعایت تناوب بین کشت ها و محصولات
  • ضدعفونی بسترهای گلخانه، پوشش داخلی گلخانه،محیط پیرامون گلخانه و تمام سیستمهای موجود در آن قبل از مرحله کاشت
  • پاکیزه نگه داشتن ابزار و شستشوی آنها پس از هر بار استفاده با آب و سپس ضدعفونی آنها
  • اطمینان از پاکیزگی و ضدعفونی بودن دست ها و کفش ها قبل از ورود به محیط کار
  • اطمینان از عدم آلودگی گیاهان به عوامل بیماری زا طی بازدید های مستمر
  • ایجاد تهویه مناسب و خوب در اطراف ساقه و برگ های گیاهان
  • اجتناب از خیس کردن بوته به هنگام آبیاری (شاخ و برگ و ساقه خیس آمادگی بیشتری برای ابتلا به بیماری قارچی دارد)
  • آراستن و اصلاح کردن قسمت های شکسته و آسیب دیده گیاه با چاقو یا تیغ تیز و ضدعفونی شده
  • حذف تمامی گیاه بیمار و یا مرده و ازبین بردن قسمت های بیمارو آسیب دیده گیاه و ضدعفونی محل آن
  • ضدعفونی دائم آب آبیاری بمنظور جلوگیری از انتقال عوامل بیماریزا
  • استفاده از لباس کار مجزا برای هر واحد گلخانه
  • کنترل تردد کارگران و بازدید کنندگان
  • جلوگیری از ورود حشرات و جوندگان
  • کنترل درجه هوا، رطوبت و نور گلخانه
  • کنترل مواد مغذی خاک و تقویت آن
  • بازنگری و اصلاح روشهای عملیاتی و برنامه های پیشگیرانه

و نهایتا استفاده از مواد ضد عفونی کننده یا گند زدای موثر و قابل اطمینان مانند اکسیدین تولیدی آرال شیمی گلستان توصیه می شود. این محلول ضدعفونی کننده سطح بالا در برابر انواع پاتوژنهای گیاهی می باشد. اکسیدین هیچ باقیمانده مضر در آّب و خاک و محصولات گیاهی ندارد.

ویژگی های یک ضد عفونی کننده مناسب گلخانه:

غالبا كاربرد مواد ضدعفونی کننده در بسترهای کاشت، يك تيمار پيشگيری کننده است. این عمل محصول را از آفات و بيماريها حفاظت می کند. دركاربرد مواد ضدعفونی کننده، برخلاف استفاده از سموم باید نکاتی را در نظر داشته باشیم.

یک ضدعفونی کننده مناسب بایستی دارای خصوصیات زیر باشد :

  1. امكان هدف قراردادن يك منطقه خاص را داشته باشد
  2. باقیمانده سمی در تولیدات گیاهی نداشته باشد
  3. برروی همه میکروبها و عوامل بیماریزای گیاهی موثر باشد
  4. قابل سنجش و پایش باشد
  5. برای کاربر و محیط زیست ایمن باشد
  6. در طیف وسیع درجه حرارت تاثیر گذار باشد
  7. مقرون به صرفه باشد
  8. مقاومت میکروبی ایجاد نکند
  9. كاربرد سريع و آسان داشته باشد
  10. نفوذ پذیری آن در سطح و منافذ مناسب باشد
  11. همیشه در دسترس باشد

در مقابل، كاربرد سموم مستلزم اين است كه آن ماده دارای خواص فيزيكی شيميايی خاصی باشد. بنابراين تعداد معدودی از مواد برای مصرف مناسب هستند. علاوه بر اين، كاربرد مواد به تكنيك خاص و زمانبندي مصرف نياز دارد.

رعایت_ایمنی_هنگام_سمپاشی خطرات کار با سموم کشاورزی:

کارگرانی که سموم آفت‌کش را مخلوط، حمل یا در مزرعه بکار می‌گیرند در معرض و تماس شدید آفت‌کش‌ها قرار دارند. اولین محل تماس سم در انسان پوست می باشد، اگر کارگران هنگام استفاده از سموم لباس مناسب نداشته باشند، جذب آفت‌کش‌ها از طریق پوست چشمگیر و قابل ملاحظه است.

اکثر سموم شیمیایی سرطانزا و تومورزا هستند و وجود انواع سرطانها درجوامع امروز زنگ خطری دراین زمینه است. این نوع مسمومیتها دراثر مصرف متوالی مقادیر جزئی باقیمانده سموم در مواد غذایی بوجود می آیند.

سموم شیمیایی مورد استفاده در ضدعفونی بسترهای گلخانه:

تا قبل از سال 1950 تولیدکنندگان محصولات گلخانه ای برای مبارزه با امراض خاکزی پس از یک یا چند دوره کشت اقدام به تعویض خاک بستر نموده که هزینه های آن زیاد، بسیار پر زحمت و وقت گیر بوده است. طی دهه 1950 روش های مختلف ضدعفونی خاک در گلخانه ها رایج وجایگزین تعویض خاک بسترشد.

در روش ضد عفونی خاک با مواد شیمیایی از ترکیبات شیمیایی تدخینی استفاده می شود که معمولا این ترکیبات در خاک بصورت گاز درمی آیند. این ترکیبات بسیار سمی بوده و از این رو برای استفاده از این مواد رعایت کامل موارد ایمنی و حضور کارشناس متخصص ضروری است.

این مواد شیمیایی دارای خاصیت حیات کشی بوده و بنابراین در حین ضدعفونی خاک توسط این مواد تمام ارگانیزم های موجود در خاک از بین رفته و خاک استریل می گردد. بنابراین اگر خاک پس از ضد عفونی با این مواد در معرض آلودگی مجدد قرار گیرد بدلیل فقدان موجودات مفید خاک عوامل بیمارگر بسرعت در خاک استقرار و گسترش می یابند.

5 مورد از مواد ضدعفونی کننده:

  • فرمالین (Formalin) : مصرف آن در اروپا و امریکا به لحاظ تاثیرات سرطان زایی ممنوع شده است  و بعد از کاربرد آن نيز براي انجام مرحله کاشت بايد دو تا سه هفته صبر کرد .
  • کلروپيکرين  (Chloropicrin)یا  گاز اشک آور : براي کاربرد اين ماده بعد از پاشيدن روي بستر بايد آن را محبوس کرد و سه روز نگه داشت و بعد از سه روز ، بايد ده روز صبر نمود تا خاک تهويه شود .
  • متيل برمايد(Methyl bromide) : ماده اي بي بو ، بسيار فرار و براي انسان بسيار سمي است و خطر عقيم شدگي را بهمراه دارد. اين ماده قارچ ورتيسيليوم را از بين نمي برد . متیل برماید علاوه بر خطراتي که در استعمال دارد به دليل تخريب لايه ازن از سال 2003 استفاده از آن در بسياري از موارد منسوخ شده است .
  • واپام (Vapam) یا  متام سدیم (Metam Sodium): براي استفاده از اين ماده روي خاک بايد غلطک زده شود و پس از کاربرد سه تا 4 هفته زمان لازم است تا بستر کاملا آماده شود . تماس آن با پوست انسان نيز موجب ايجاد خارش مي کند .
  • دازومت (Dazomet): شکل گرانول سم متام سدیم است که پس از استفاده می بایست مانند متیل بروماید و واپام روی بستر با پلاستیک پوشش داده شود .

سایر روش های ضدعفونی کردن خاک:

علاوه بر موارد ذکر شده در بالا، خيساندن مخلوط هاي خاک با قارچکش هايي مانند بنوميل (Benomyl)، ریدومیل(Ridomil)  و کاپتان (Captan)، موجب کنترل بعضي از قارچ ها مي شود. به منظور کاهش خسارات ناشی از آفات و عوامل بیماری زا می توان از ضدعفونی کننده استفاده کرد.

تجمع مواد سمی در غذا، آب، زمین و هوا یکی از بحث‌های روز برای سلامتی محیط زیست و بشر است. براساس گزارشات آماری از سراسر جهان تعداد مسمومیت با سموم کشاورزی بیشتر از پانصد هزارمورد در سال و بیش از بیست هزار مورد مرگ می‌رسد. با توجه به اینکه اثرات خطرناک زیستی سموم در دراز مدت در بدن جمع می شود. صدمات وارده بر فرد متناسب با تجمع مقدار سم دریافت شده در طول عمر می باشد.بنابراین خطرات ناشی از سموم نادیده گرفته می‌شود.

ضدعفونی گلخانه و مسمومیت سموم:

فاکتور مهم در مسمومیت مزمن سموم کشاورزی، تجمع طولانی مدت در بدن است. تجمع مواد سمی در بدن در تمامی افراد به واسطه تماس مستقیم و غیرمستقیم از طریق غذا، تنفس یا جذب پوستی به چشم می‌خورد.
امروزه هیچ کس به کارآیی سموم در حفاظت از محصولات زراعی شکی ندارد. اهمیتی که به افزایش عملکرد و سود تولید داده می شود، اگر به همان اندازه به سلامت خود وشهروندان ومحیط زیست اعمال گردد جلوی بسیاری از خطرات اجباری، ارادی و غیرارادی گرفته می‌شود.
واقعیت این است که تقریباً 90 درصد کلیه قارچ‌کشهای مورد مصرف در کشاورزی برای حیوانات سرطانزا می‌باشند. بررسی یازده نوع از قارچ‌کشها نشان داده است، اگرچه این مواد  10 درصد از مواد شیمیائی مورد استفاده به عنوان آفت کش را در سال تشکیل می دهند، ولی در کل عامل 60 درصد از سرطانهای شایع دستگاه گوارش هستند.

آلودگی های بستر کاشت:

خاک منبع آلودگی بسیاری از بیماریهاست. عوامل بیماری زایی که قادرند بدون حضور میزبان تا مدت زیادی در خاک زنده بمانند، عوامل خاکزاد نامیده می بستر کشتشوند (قارچ های فوزاریوم، پی تیوم، ریزدکتونیا از این گروه بشمار می روند) .

عوامل بیماریزایی که بدون حضور میزبان فقط مدت کوتاهی در خاک زنده می مانند اصطلاحاً عوامل بیماریزای حمله ور به خاک نامیده می شوند (از این گروه می توان به تمام  نماتد های انگل، پاره ای از ویروس ها، بعضی باکتریهای بیماری زا و بسیاری از قارچها مانند فوما اشاره نمود).
بعضی از باکتریهای بیماریزا به علت وجود محیط مناسب (رطوبت و غذای کافی) در حال تکثیر هستند. به دلیل اینکه خسارت آنی ایجاد نمی کنند، به آنها اهمیت داده نمی شود. ولی وجود آنها به عنوان یک منبع بالقوه آلودگی باید مورد توجه قرار گیرد.

آلودگی های آب  آبیاری

عوامل بیماریزای گیاهی (خصوصاً قارچ عامل مرگ گیاهچه پی تیوم)، می توانند از طریق آب آبیاری منتقل شوند. بنابراین بهداشت آب و ضدعفونی آن قبل از استفاده بسیار با اهمیت است. استفاده از آب سالم و ضد عفونی شده، از شیوع و انتشار بسیاری از بیماریها جلوگیری بعمل می آورد.

آلودگی های  ابزار و لوازم کشاورزی وباغبانی:

ابزار کاشت گیاهیکی از راه های انتقال بیماری از گیاهان آلوده و بیمار به گیاهان سالم استفاده از ابزار و ادوات است. بعنوان مثال قیچی، چاقو و ابزار هرس می توانند عامل انتقال بسیاری از عوامل بیماریزا به بوته های سالم باشند.
ضد عفونی ابزار آلات کاشت، داشت و برداشت قبل و در هنگام استفاده از آنها می تواند از انتقال اینگونه آلودگی ها پیشگیری نماید.

کاربرد اکسیدین در ضدعفونی کردن گلخانه:

اکسیدین  تولیدی صنایع شیمیایی آرال شیمی گلستان، توان از بین بردن کلیه میکروارگانیسم ها را با توجه به غلظت مصرفی و شرایط محیطی دارا است. براساس طبقه بندی EPA و FDA این ترکیب در خانواده ترکیبات پراکسی و قدرت اثر استریل کنندگی، باکتری کشی، ویروس کشی، قارچ کشی و اسپورکشی قرار دارد.
عدم تولید مواد مضر شیمیایی ثانویه در پروسه تولید و ناپایداری آن در محیط زیست، در مقایسه با بسیاری از ترکیبات، آن را به عنوان ترکیب کاملا بی خطر ضدمیکروارگانیسم های بیماریزا، ساخته است.

اکسیدین به عنوان ضدعفونی کننده سطح بالا و بر پایه اتان پروکسوئیک اسید ، در تولید گل های شاخه بریده رز و گلایول و سایر گل ها به ویژه صادرات گل های شاخه بریده می تواند کمک بسیار خوبی برای افزایش ماندگاری و تازه گی شاخه های بریده باشد و کیفیت گل ها تا رسیدن به مشتری را تضمین کند. اکسیدین با جلوگیری از رشد عوامل میکروبی عامل مسدود شدن آوندهای گل بریده سبب عدم تغذیه و آبکشی آوندها می شوند. همچنین از پژمردگی گل ها و عدم باز شدن غنچه ها ممانعت بعمل می آورد. وجود اکسیدین تولیدی آرال شیمی گلستان در آب گلدان های نگهداری گل های بریده ضمن حفظ کیفیت دراز مدت گل ها سبب عدم فساد آب و تولید بوی نامطبوع در آب گلدان ها می شود .

کاربرد اکسیدین بعنوان موثر ترین ماده جایگزین قارچکش های مرسوم در باغبانی و کشاورزی به دلیل اثر برروی گیاه زنده و دریافت نتایج دلخواه، مستلزم استفاده از راهنماییهای تیم فنی آرال شیمی گلستان می باشد. لذا خواهشمند است پیش از استفاده از این محلول فوق العاده مفید در باغبانی و پرورش گیاهان، با متخصصین ما که با دقیق ترین و کارآمدترین روشهای آزمایشگاهی و عملی مقادیر مناسب از محلول اکسیدین را برای کاربردهای مختلف صنعت کشاورزی به دست آورده اند به رایگان مشورت بفرمایید و موفقیت خود را در مبارزه با بیماریهای گیاهی در گلخانه و مزرعه تضمین فرمایید .

استفاده از اکسیدین که یک ضد عفونی کننده سطح بالای صنعتی کاملا ارگانیک و بهداشتی محسوب می گردد، یکی از بهترین انتخاب ها در مبارزه با سفیدک دروغی و حقیقی شایع در مزارع و گلخانه های پرورش توت فرنگی و انواع صیفی جات است . خطرات ناشی از کاربرد سموم شیمیایی مرسوم علیه این بیماری ها و باقیمانده مضر آن ها در میوه که به شدت سرطانزا هستندسبب شده که شاغلین این صنعت استفاده از اکسیدین تولیدی آرال شیمی گلستان را به استفاده از سموم پرخطر و پرهزینه و البته ناکارآمد یا کم کارآمد مرسوم ترجیح دهند و توت فرنگی هایی بهداشتی و صیفی جاتی عاری از مواد مضر تولید و عرضه کنند .

افزایش اکسیژن خاک و در نتیجه افزایش رشد توده ریشه گیاه در خاک و حتی کشتهای هیدروپونیک و نیمه هیدروپونیک از مزیت های دیگر استفاده از این ضد عفونی کننده سطح بالای صنعتی و محلول ضد عفونی کننده ویژه دیگری با نام پراکسیدین است که در صنایع شیمیایی آرال شیمی گلستان به صورت اختصاصی و منحصرا برای استفاده در ضد عفونی بستر های کاشت گلخانه ای مثل کوکوپیت و پرلیت و پیت ماس فرموله شده تا با کمترین هزینه بتوان به بستری با کمترین آلودگی به بیمارگرها دست یافت . ضمن اینکه با ترغیب رشد توده ریشه می توان نهالها و نشاءهایی با بنیه قوی تر و مقاومتر به بیمارگرها پرورش داد و از این راه عملکرد را در واحد سطح فزونی بخشید .

پراکسیدین یک ضد عفونی کننده قابل و کاملا بی خطر در کشاورزی است که شما را قادر می سازد بتوانید از بستر کاشت ( کوکوپیت ، پرلیت ، پیت ماس ) گران قیمت خود چند بار استفاده کنید. ضد عفونی موثرگلدان ها بی نیاز از ضد عفونی آنها با آب داغ یا بخارداغ که عملیات سخت و پرهزینه ای برای گلخانه دارها محسوب می شودنیز شما را قادر می سازد که با آسودگی فراوان و هزینه بسیار اندک،از گلدان ها برای چندین مرحله از رشد گیاهان گلخانه ای استفاده فرمایید .

مبارزه موثر با رشد جلبک ها بر روی جدار داخلی پلاستیک شفاف پوششی گلخانه ها نیز با استفاده از دو ضد عفونی کننده پرقدرت اکسیدین . پراکسیدین ( با غلظت های متفاوت ) امکان پذیر است و مشکلات ناشی از رشد ناخواسته جلبک ها را به خوبی منتفی خواهد کرد .

علاوه بر این مزیت ها، تیمار اغلب بذور با استفاده از غلظت های مناسبی از محلول پراکسیدین، ضمن ترغیب تندش ( جوانه زنی) در بذرو افزایش قوه نامیه آن،جوانه هایی بسیار پرقدرت در برابر اغلب آلودگی های میکروبی تولید خواهد کرد .

با خرید ضدعفونی کننده های قوی و استاندارد آرال شیمی، سلامت خود در محیط کار و منزل را تضمین کنید.

فهرست