رئو ویروس طیور چیست و علائم آن کدام است؟

بیماری رئو ویروس یکی از بیماری‎های رایج در صنعت طیور است. این بیماری به دلیل تنوع زیاد در نشانه‎ها و علائم به بیماری هزار چهره نیز شهرت دارد. در واقع رئوویروس در هر طیور ممکن است علائم مختلفی از اشکال در دستگاه گوارشی و علائم حرکتی و مفصلی خواهد داشت. برخلاف برخی از بیماری ‏های شایع در صنعت طیور، رئوویروس منجر به مرگ و میر نخواهد شد. بلکه بیشتر باعث نقص حرکتی، توقف در رشد و اختلالات شدید گوارشی می‏شود. با ما همراه شوید تا در این مطلب به طور کامل با علائم رئو ویروس در طیور آشنا شویم.

همچنین بخوانید:

♣ کوکسیدیوز طیور چیست؟ | علائم، پیشگیری و درمان بیماری کوکسیدیوز

♣ 10 بیماری شایع متابولیک طیور | علائم، علت، درمان

ویروس رئو چیست؟

در سال‏های ابتدایی بررسی این بیماری در طیور، دانشمندان بر این باور بودند که عامل بروز بیماری یک باکتری است. زیرا علائم آن مشابه با مایکوپلاسما سینوویه بود؛ اما مقاومت بیماری در برابر آنتی بیوتیک نشان داد، علت اصلی بروز آن یک ویروس است. نام رئو از سه کلمه اصلی Respiratory به معنای تنفسی، Enteric به معنای گوارشی و Orphan به معنای یتیم گرفته شده است. واژه یتیم در آن زمان به این دلیل انتخاب شد که بیماری هیچ ارتباط مشخصی با دیگر بیماری‎های شناخته شده نداشت. این ویروس بر روی پر یا پوست تخم مرغ حداقل 10 روز و در آب آشامیدنی تا 10 هفته باقی می‏ماند. بنابراین کنترل آن در مقایسه با بیماری‎های دیگر بسیار سخت خواهد بود.

راه‎های انتقال بیماری رئو ویروس

راه‎های انتقال رئوویروس به دو دسته کلی انتقال عمودی و انتقال افقی دسته بندی می‎شود.

• انتقال عمودی انتقال از مادر به جوجه است. احتمال انتقال بیماری در این حالت تنها دو درصد است؛ با این وجود تنها ابتلا یک جوجه می‎تواند باعث همه گیری گله جوجه ‏ها شود.
• انتقال افقی در سطح گله اتفاق می‏افتد. انتقال عموما از طریق مدفوع و قطرات تنفسی انجام می‏شود. تراکم بالای جمعیت، ناقل‎های مکانیکی مانند کارگران و تجهیزات و دان آلوده خطر انتقال بیماری را افزایش می‎دهد.

علائم و نشانه‎های مفصلی و حرکتی

همانطور که در بخش مقدمه نیز اشاره شد، این بیماری علائم مختلفی دارد که یکی از علائم اصلی آن بروز مشکلات در مفصل و حرکت است. در این حالت مفصل و تاندون‎ها درگیر شده و حیوان با مشکلات حرکتی مواجه می‏شود. از جمله علائم شایع مفصلی می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف. لنگش و اختلال در حرکت:

یکی از بارز ترین علائم حرکتی و مفصلی بیماری، لنگش است. این عارضه معمولا در جوجه‏ های گوشتی چهار تا پنج هفتگی و گاهی هفت هفته خود را نشان می‎دهد. لنگش در این حالت می‎تواند از درد خفیف در مفاصل تا ناتوانی کامل در حرکت را شامل شود.

ب. تورم مفاصل و تاندون‎ها:

در این حالت مفاصل خرگوشی قرمز، بزرگ و بزرگتر از مقدار طبیعی می‏شود. تورم تاندون‎ها معمولا در هر دو پا اتفاق می‏افتد. این تورم هنگام لمس با دست انسان کاملا مشخص خواهد بود.

ج. پارگی وتر آشیل:

یکی از علائم حاد و اختصاصی رئو ویروس در طیور، پارگی تاندون عضله دو قلو یا دو بطنی ساق پا است. در سویه‎های گوشتی سنگین و پرندگانی که رشد سریعی دارند؛ فشار وزن کنترل نشده عضله بر تاندون باعث پارگی یکدفعه آن خواهد شد. در این حالت در پشت ساق پا خونریزی ایجاد شده و پرنده برای همیشه توان حرکتی خود را از دست می‎دهد.

علائم و نشانه ‏های گوارشی یا سندرم سوجذب

نوع دیگری از علائم رئوویروس در طیور، علائم گوارشی است که به آن سندرم تاخیر رشد عفونی نیز می‎گویند. این علائم ضررهای اقتصادی زیادی به گله ایجاد می‎کند.

از جمله علائم آن می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. سندرم پرندگان رنگ پریده یا Pale Bird Syndrome

در این حالت جذب رنگ دانه و مواد مغذی از دان پرنده در بخش ‏های مختلف روده، منقار، پاها و پوست با اختلال مواجه می‏شود. این موضوع باعث می‏شود حیوان رنگ پریده و سفید به نظر برسد، حتی اگر دان او باکیفیت‎ترین دان موجود در بازار باشد.

2. بیماری هلیکوپتر یا Helicopter Disease

نام این بیماری به دلیل فرم پرها انتخاب شده است. در این بیماری پرها به شکل غیر طبیعی و به سمت بیرون رشد می‎کنند. اغلب پرها شکسته شده و حیوان حالتی ژولیده و بهم ریخته پیدا می‎کند. در این بیماری برخی طیور چسبندگی مقعد نیز پیدا می‎کنند.

3. دفع مواد هضم نشده یا Feed Passage

در این حالت در مدفوع پرنده ذرات هضم نشده دان وجود دارد. مدفوع حالت اسهالی و آبکی داشته و به دلیل اختلالات کیسه صفری و وجود مواد هضم نشده، رنگ آن متمایل به نارنجی است. جوجه‏ های مبتلا به این بیماری اشتها زیادی داشته و دان زیادی می‏خورند، اما به دلیل دفع دان رشد بسیار کمی خواهند داشت.

علائم کالبد شکافی و داخلی

برخی علائم در پرندگان بیمار به وضوح قابل مشاهده نیست و تنها بعد از کالبد شکافی خود را نشان می‎دهد.

شایعات در پیش معده:

التهاب در پیش معده یکی از علائم شایع بیماری رئو ویروس در طیور است. در کالبد شکافی معمولا مشاهده می‎شود:

• پیش معده دو تا سه برابر اندازه طبیعی خود بزرگ می‏شود.
• غدد ترشحی پیش معده متورم می‏شوند.
• بافت پیش معده به خصوص در بخش اتصال به سنگدان شل و سست می‏شود.
• در سطح داخلی نقاط خاکستری رنگی روی زمینه صورتی پیش معده دیده می‏شود.

عوارض قلبی و کبدی

در موارد حاد رئو ویروس و در کالبد شکافی مواردی مانند پریکاردیت( التهاب پرده اطراف قلب)، میوکاردیت(التهاب ماهیچه قلب) و التهاب و لکه‏ های کبدی (هپاتیت) مشاهده می‎شود.

ضایعات مفصلی و استخوانی

در جوجه ‏های مبتلا به سو جذب استخوان‎ها بسیار شکننده شده و در کالبد شکافی، سر استخوان ران به راحتی از صفحه رشد جدا می‏شود. همچنین تجمع مایعات در اطراف تاندون ها مفصل خرگوشی دیده می‏شود.

علائم تنفسی و ایمونولوژیک

رئو ویروس عامل اصلی بیماری‏ های تنفسی نیست اما حضور آن در دستگاه تنفس باعث بروز مشکلات تنفسی می‏شود. در صورت بروز عوامل دیگری مانند برونشیت یا نیوکاسل پرنده دچار سندرم تنفسی و علائم تنفسی شدید خواهد شد. همچنین ویروس باعث آتروفی (تحلیل رفتن) بورس و تیموس می شود. در این حالت گله حتی در صورت واکسیناسیون، باز هم درگیر شده و ایمنی لازم را نخواهد داشت.

علائم براساس سن و نوع گله

این بیماری هزار چهره بسته به سن پرنده و نوع گله نیز علائم متفاوتی از خود بروز خواهد داد. در جوجه‏ های جوان زیر دو هفته چون هنوز سیستم ایمنی پرنده تکامل پیدا نکرده، ویروس به سرعت وارد خون می‏شود. در دوران پرورش گله دچار تلفات شدید خواهد شد. پرندگان دچار ضعف شدید و کاهش وزن گیری و گله از نظر قدی و وزنی کاملا ناهماهنگ می‎شود.

رئوویروس در مرغ های گوشتی بالغ

در سنین بالاتر بدن مقاومت بیشتری در مقابل بیماری دارد، اما عفونت منجر به موارد زیر خواهد شد:

• کاهش عملکرد و کیفیت گوشت تولیدی
• تحرک کم و نشستن مداوم روی مفصل خرگوشی
• لنگش‏ های مزمن که از دسترسی راحت پرنده به آب و دان جلوگیری می‎کند.

رئو ویروس در گله های مادر و تخم گذار

در این گله‏ ها علائم پنهان‏تر است؛ اما پیامدهای آن بسیار جدی خواهد بود. میزان تخم گذاری گله مادر به شکل قابل توجهی کاهش پیدا می‎کند. انتقال عمودی از مادر به جوجه انجام شده و پس از جوجه ریزی در زمان کوتاهی، گله جوجه‎ها دچار بیماری خواهد شد. همچنین به دلیل لنگش خروس‎ها میزان جفت گیری و باروری گله کاهش پیدا می‎کند.

در ادامه، جدول علائم بالینی رئو ویروس در بخش‎های مختلف بدن آورده شده است:

تشخیص قطعی بیماری در آزمایشگاه

تشخیص قطعی بیماری تنها با مشاهده علائم بالینی امکان پذیر نیست. همچنین تشخیص تفریقی را نیز باید در نظر گرفت. چرا که برخی از علائم این بیماری با بیماری‎های دیگر مانند عفونت ‏های باکتریایی، کمبودهای تغذیه ‏ای و مایکوپلاسما مشابه است. بنابراین، تشخیص قطعی در آزمایشگاه انجام خواهد شد.

• آزمایش RT-PCR: این آزمایش دقیق‏ترین روش برای شناسایی ژنوم ویروس در بافت و تاندون‏های طیور است.
• تست ELISA: سطح آنتی بادی در خون را بررسی می‎کند.
• جداسازی ویروسی: کشت در نطفه مرغ یا محیط کشت سلولی

کلام آخر:

رئو ویروس حتی تا چند روز در شرایط مختلف می‌تواند عفونت‌زایی خود را حفظ کند بنابراین پاکسازی دقیق و ضدعفونی سطوح، تجهیزات و محیط پرورش از اهمیت زیادی برای پیشگیری از شیوع آن دارد. یکی از مهم ترین برنامه‌های کنترل زیستی، انتخاب ضدعفونی‌کننده‌های مؤثر و مناسب است. داموسیب صنایع آرال شیمی بر پایه پراستیک اسید ۵٪ است به عنوان یک ضدعفونی‌کننده قوی سطح بالا در سالن‌های پرورش دام و طیور کاربرد دارد. پراستیک اسید در غلظت‌های مناسب می‌تواند طیف گسترده‌ای از میکروارگانیسم‌ها از جمله ویروس‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها را تخریب کند. در کنار داموسیب، استفاده از سیلور پراکسیدین پلاس، بدون نیاز به آبکشی پس از کاربرد، به پاکسازی و ضدعفونی اولیه سالن قبل از ورود جوجه‌ها، تجهیزات خوراک و آبخوری، سیستم‌های جوجه‌کشی و دیگر سطوح کمک می‌کند و می‌تواند به عنوان بخشی از استراتژی پیشگیری از شیوع بیماری‌های ویروسی از جمله رئو ویروس در طیور استفاده شود.