دیفتری دامی؛ بیماری عفونی قابل کنترل در گوساله‌ها و بره‌ها

دیفتری دامی، یکی از بیماری‌های عفونی مهم در دامپروری است که بیشتر در گوساله‌ها، بره‌ها، بزغاله‌ها و گاهی طیور مشاهده می‌شود. این بیماری با ایجاد التهاب، زخم‌های نکروتیک و تشکیل غشاهای زرد یا خاکستری در دهان، حلق و دستگاه تنفس شناخته می‌شود و در صورت عدم کنترل، می‌تواند موجب کاهش رشد، افت مصرف خوراک و حتی تلفات در گله شود. اگرچه دیفتری دامی بیماری نسبتا خطرناکی به شمار می‌رود، اما با مدیریت صحیح، رعایت اصول بهداشتی و اجرای برنامه ضدعفونی منظم می‌توان آن را به‌خوبی کنترل کرد.

همچنین بخوانید:

♣ بیماری تب برفکی

♣ بیماری کتوز

دیفتری دامی چیست؟

دیفتری دامی نوعی عفونت باکتریایی است که معمولا در اثر فعالیت باکتری‌هایی مانند Corynebacterium و برخی عوامل فرصت‌طلب دیگر ایجاد می‌شود. این باکتری‌ها پس از ورود به بافت‌های آسیب‌دیده دهان یا دستگاه تنفس، باعث تخریب بافت و ایجاد ضایعات التهابی می‌شوند.

در بسیاری از موارد، بیماری زمانی بروز می‌کند که سیستم ایمنی دام تضعیف شده یا شرایط محیطی نامناسب باشد. به همین دلیل، دیفتری علاوه بر عامل میکروبی، ارتباط مستقیمی با وضعیت مدیریت و بهداشت دامداری دارد.

عوامل مؤثر در بروز دیفتری دامی چیست؟

بروز بیماری معمولا نتیجه ترکیب چند عامل مختلف است. رطوبت بالا و تهویه نامناسب از مهم‌ترین عوامل افزایش ماندگاری باکتری‌ها در محیط هستند. همچنین تراکم زیاد دام‌ها باعث افزایش تماس مستقیم و انتقال سریع‌تر بیماری در گله می‌شود.

مهم‌ترین این عوامل در جدول زیر خلاصه شده‌اند:

علائم دیفتری دامی در گوساله و بره چیست؟

شدت علائم بسته به سن دام، وضعیت ایمنی و میزان پیشرفت بیماری متفاوت است. با این حال، برخی نشانه‌ها در بیشتر موارد مشاهده می‌شوند.

الف) علائم عمومی

• بی‌حالی و کاهش تحرک
• کاهش اشتها
• افت وزن و ضعف بدنی
• تب خفیف تا متوسط

ب) علائم تنفسی

• تنفس سخت و صدادار
• ترشحات بینی
• خس‌خس یا صدای غیرطبیعی هنگام تنفس

ج) علائم دهانی و حلقی

• زخم‌های نکروتیک در دهان
• تشکیل غشاهای زرد یا خاکستری
• بوی بد دهان
• افزایش ترشح بزاق

در موارد شدید، تورم و انسداد مجاری تنفسی ممکن است باعث خفگی و مرگ دام شود؛ به همین دلیل تشخیص سریع بیماری اهمیت بالایی دارد.

روش‌های پیشگیری از دیفتری دامی کدامند؟

کنترل دیفتری دامی بیش از هر چیز وابسته به پیشگیری اصولی است. دامداری‌هایی که مدیریت بهداشتی مناسب دارند، معمولا با شیوع بسیار کمتری از این بیماری مواجه می‌شوند.

1. بهبود شرایط جایگاه دام

• کاهش تراکم دام
• افزایش تهویه سالن‌ها
• جلوگیری از رطوبت و خیس شدن بستر
• نظافت مستمر آبخوری و آخورها

2. تغذیه اصولی

تغذیه مناسب نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی دام دارد. استفاده از جیره متعادل و تأمین ویتامین Aباعث حفظ سلامت مخاط دهان و دستگاه تنفس می‌شود.

3. قرنطینه دام‌های جدید و بیمار

هر دام تازه‌وارد باید برای مدتی جدا نگهداری شود تا از سلامت آن اطمینان حاصل گردد. همچنین دام‌های بیمار باید سریعا از گله جدا شوند تا زنجیره انتقال بیماری قطع شود.

4. کاهش استرس

جابجایی‌های مکرر، تغییرات شدید محیطی و مدیریت نامناسب می‌توانند مقاومت بدن دام را کاهش دهند و احتمال بروز بیماری را افزایش دهند.

انواع روش های درمان دیفتری دامی

درمان بیماری باید زیر نظر دامپزشک انجام شود و هرگونه درمان خودسرانه می‌تواند شرایط دام را پیچیده‌تر کند. در ادامه، رایجترین روش های درمان دیفتری گاو و گوسفند آورده شده است:

الف)درمان دارویی

رایج‌ترین روش درمان شامل استفاده از:

• آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف
• داروهای ضدالتهاب
• مکمل‌های ویتامینی به‌ویژه ویتامین A

ب)درمان حمایتی

دام بیمار معمولا به خوراک نرم، آب کافی و محیط آرام نیاز دارد. کاهش استرس و تقویت سیستم ایمنی روند بهبودی را سریع‌تر می‌کند.

ج) درمان موضعی

شست‌وشوی زخم‌ها و استفاده از ضدعفونی‌کننده‌های مناسب برای کنترل بار میکروبی و جلوگیری از گسترش عفونت اهمیت زیادی دارد.

مزایای ضدعفونی اصولی برای درمان دیفتری دامی چیست؟

ضدعفونی منظم محیط دامداری یکی از مؤثرترین روش‌های کنترل بیماری‌های باکتریایی از جمله دیفتری است. بسیاری از عوامل بیماری‌زا می‌توانند برای مدت قابل توجهی روی سطوح، تجهیزات و بستر باقی بمانند. در جدول زیر، مزایای ضدعفونی صحیح بیان شده است:

مراحل صحیح ضدعفونی برای پیشگیری از دیفتری گاو و گوسفند

نکته مهم این است که مواد آلی مانند کود می‌توانند اثر مواد ضدعفونی را کاهش دهند، بنابراین تمیز کردن اولیه ضروری است. مراحل ضدعفونی به شرح زیر است:

• پاکسازی اولیه (حذف کود، فضولات و مواد آلی): یعنی جمع‌آوری کامل فضولات و مواد آلی از محیط تا بار میکروبی اولیه و مانع اثرگذاری ضدعفونی‌کننده‌ها از بین برود.
• شست‌وشو با آب پرفشار: یعنی استفاده از آب با فشار بالا برای جدا کردن باقی‌مانده آلودگی‌ها و کاهش تعداد عوامل بیماری‌زا از سطوح.
• استفاده از مواد شوینده: یعنی به‌کارگیری دترجنت‌ها برای حل کردن چربی‌ها و آلودگی‌های چسبیده به سطوح قبل از ضدعفونی نهایی.
• اعمال ماده ضدعفونی‌کننده: یعنی استفاده از محلول‌های شیمیایی ضدباکتری برای از بین بردن میکروارگانیسم‌های باقی‌مانده روی سطوح و تجهیزات.
• خشک‌سازی محیط: یعنی خشک کردن کامل سطوح پس از ضدعفونی برای جلوگیری از رشد مجدد میکروب‌ها که در محیط مرطوب سریع‌تر تکثیر می‌شوند.

بهترین ضدعفونی‌کننده‌ها برای کنترل دیفتری دامی کدامند؟

برخی ترکیبات ضدعفونی‌کننده عملکرد مؤثرتری در کنترل عوامل باکتریایی دارند. در انتخاب ضدعفونی‌کننده باید به عواملی مانند قدرت اثر، ایمنی برای دام، پایداری محیطی و سازگاری با تجهیزات توجه شود. رایج ترین مواد گندزدا بدین منظور عبارتند از:

کلام آخر:

استفاده از ضدعفونی‌کننده‌های تخصصی و استاندارد نقش کلیدی در کاهش بار میکروبی، قطع چرخه انتقال و پیشگیری و درمان بیماری دیفتری دامی دارد. بر اساس جدول بالا، محلول پراستیک اسید، یک انتخاب موثر و ایمن برای دام هاست. محصول داموسیب بر پایه پراستیک اسید % 5 از محصولات تخصصی صنایع آرال شیمی، با قدرت ضدعفونی بالا و عملکرد مؤثر بر طیف وسیعی از عوامل بیماری‌زا، می‌توانند گزینه‌ای مناسب برای ضدعفونی جایگاه دام، تجهیزات و کنترل بیماری‌های عفونی در دامداری‌ها باشند. همچنین محصول سیلور پراکسیدین پلاس، یک گندزدای موثر دیگر در راستای استفاده در دمداری است. استفاده اصولی از این محصولات در کنار مدیریت بهداشتی صحیح، نقش مؤثری در کاهش شیوع دیفتری گاو و گوسفند و حفظ سلامت گله خواهد داشت.