پیشگیری از مسمومیت های غذایی با ضدعفونی خطوط تولید

 یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی، پاکسازی مستمر و گندزدایی دستگاه‌های تولیدی است. برای کاهش بار میکروبی و حذف میکروارگانیسم‌های خطرناک، ضدعفونی اصولی ماشین‌آلات و ظروف بسته‌بندی یک ضرورت غیرقابل انکار محسوب می‌شود. عدم رعایت بهداشت صنعتی در کارخانه‌ها، مسیر را برای ورود باکتری‌های مضر به سبد غذایی مردم باز کرده و منجر به بروز مسمومیت‌های گسترده و آسیب‌های جسمی جدی می‌گردد. این نوشتار، به بررسی روش های پیشگیری از آلودگی های غذایی با استفاده از محلول گندزدای فوداسیب می پردازد.

مسمومیت غذایی چیست؟

ابتلا به عفونت‌های ناشی از غذا زمانی اتفاق می‌افتد که زنجیره سلامت ماده مصرفی به دلیل حضور انگل‌ها یا باکتری‌های مخرب گسسته شده باشد. این میکروب‌های بیماری‌زا با ورود به سیستم ایمنی، واکنشی زنجیره‌ای ایجاد می‌کنند که خروجی آن اغلب درد در ناحیه شکم، تهوع و ضعف عمومی است. شناسایی سریع این علائم و درک منشأ آلودگی، کلید اصلی در درمان و جلوگیری از عوارض جدی‌تر مسمومیت در انسان است.

همچنین بخوانید:

♣ راهنمای جامع جلوگیری از آلودگی متقاطع و کنترل لیستریا در لبنیات

♣ کنترل باکتریوفاژها در صنایع غذایی

مسمومیت غذایی چیست؟

ابتلا به عفونت‌های ناشی از غذا زمانی اتفاق می‌افتد که زنجیره سلامت ماده مصرفی به دلیل حضور انگل‌ها یا باکتری‌های مخرب گسسته شده باشد. این میکروب‌های بیماری‌زا با ورود به سیستم ایمنی، واکنشی زنجیره‌ای ایجاد می‌کنند که خروجی آن اغلب درد در ناحیه شکم، تهوع و ضعف عمومی است. شناسایی سریع این علائم و درک منشأ آلودگی، کلید اصلی در درمان و جلوگیری از عوارض جدی‌تر مسمومیت در انسان است.

چه عواملی باعث آلودگی میکروبی در مواد غذایی می‌شوند؟

مسمومیت غذایی صرفاً یک اتفاق ساده نیست، بلکه نتیجه زنجیره‌ای از خطاهای بهداشتی است. نگهداری نامناسب در دمای پایین، نظافت ناقص محیط‌های آماده‌سازی و استفاده از مواد اولیه مشکوک، همگی راه را برای رشد سریع پاتوژن‌ها هموار می‌کنند. آلودگی مواد غذایی خام و پخته اغلب به دلیل عدم رعایت پروتکل‌های نظافتی و استریل نبودن ابزارها رخ می‌دهد. به‌ویژه در بخش غذاهای کنسروی خانگی، کوچکترین نقص در فرآیند حرارت‌دهی و فرآوری می‌تواند منجر به مسمومیت‌های کشنده و بسیار حاد گردد.

عوامل و پاتوژن های ایجاد مسمومیت غذایی

مواد شیمیایی، فلزات سنگین، انگل ها، قارچ ها، ویروس ها و باکتری ها می توانند باعث بیماری های ناشی از غذا شوند. مسمومیت غذایی مرتبط با باکتری ها شایع ترین است، اما کمتر از 20 مورد از هزاران باکتری مختلف در واقع مقصر هستند. بیش از 90 درصد از موارد مسمومیت غذایی سالانه توسط استافیلوکوکوس اورئوس، سالمونلا، کلستریدیوم پرفرنجنس، کمپیلوباکتر، لیستریا مونوسیتوژنز، ویبریو پاراهمولیتیکوس، باسیلوس سرئوس و اشریشیا کلی انتروپاتوژن ایجاد می شود. این باکتری ها معمولا در بسیاری از غذاهای خام یافت می شوند. به طور معمول، باید تعداد زیادی از باکتری های عامل مسمومیت غذایی برای ایجاد بیماری موجود باشد.

در جدول زیر، پاتوژن عامل مسمومیت غذایی در هر ماده خوراکی مشخص شده است:

پیشگیری از مسمومیت غذایی در خانه

اولین قدم در پیشگیری از مسمومیت غذایی این است که فرض کنیم همه غذاها ممکن است باعث مسمومیت غذایی می شوند. برای جلوگیری از مسمومیت غذایی مراحل زیر را دنبال کنید:

• دست ها، سطوح آماده سازی غذا و ظروف را قبل و بعد از دست زدن به مواد غذایی خام به طور کامل بشویید تا از آلودگی مجدد غذاهای پخته جلوگیری کنید.
• غذاهای داغ را فورا سرو کنید یا آنها را در دمای بالای 60 درجه سانتیگراد نگاه دارید.
• حجم زیادی از غذا را برای خنک شدن سریع در یخچال به قسمت های کوچک تقسیم کنید. غذاهای داغ و حجیم در یخچال می توانند دمای غذاهای سرد قبلی، را افزایش دهند.
• باید غذاهای کنسروی را قبل از چشیدن برای خنثی سازی بوتالیسم، کاملا حرارت داد.
• باید از خوردن محصولات لبنی غیرپاستوریزه و مرغ و گوشت آلوده خودداری کرد.
• مصرف مواد غذایی حاوی مواد نگاهدارنده، را کاهش دهید.
• مواد غذایی در یخچال را در دمای زیر 4 درجه سانتیگراد نگهداری کنید.
• یخچال را مرتبا پاکسازی و ضدعفونی کنید که بوی بد یخچال به مواد غذایی درباز نفوذ نکند.

مقاله مرتبط: بهترین روش های از بین بردن بوی بد یخچال و ضدعفونی کردن آن

عوامل کنترل بهداشتی خطوط تولید برای پیشگیری از مسمومیت غذایی

در درجه نخست، در راستای امنیت غذایی، یک برنامه بهداشتی جامع شامل تمیز کردن و ضدعفونی در مراکز تولیدی، باید به طور دقیق اجرا شود. سایر فاکتورهای مهم بهداشتی به شرح زیر است:

1. انتخاب ضدعفونی کننده های مناسب

محلول های ضدعفونی باید در برابر پاتوژن های خاص موثر باشد. از فودگرید بودن محلول گندزدا برای استفاده در محیط‌های فرآوری مواد غذایی اطمینان حاصل کنید. محصولات فودگرید بر پایه پراستیک اسید، ارگانیک هستند و تا 100 پی پی ام باقی مانده آن بر روی مواد غذایی، هیچگونه مشکلی برای سلامت انسان به وجود نمی آورد. کارخانجات تولید و بسته بندی میوه و سبزی، باید اصول صحیح درباره گندزدایی میوه و سبزیجات را رعایت کنند.

2. شستشو و نظافت قبل از ضدعفونی

قبل از ضدعفونی، سطوح باید به طور کامل تمیز شوند تا مواد آلی، کثیفی و آلودگی ها از بین بروند. شستشو و تمیز کردن، کمک می کند تا محلول گندزدا بتواند مستقیما با میکروارگانیسم ها در تماس باشند. شوینده های اسیدی رسوبات معدنی از سطوح تولیدی را از بین می برد و شوینده های قلیایی چربی های پروتئینی را هضم می کنند.

همچنین بخوانید:

♣ آشنایی با مبانی فرایندهای شستشو در صنایع غذایی و لبنی

♣ سیستم شستشوی CIP یا شستشو در محل

3. استفاده از تکنیک‌های مناسب گندزدایی

از روش‌های تمیز کردن و ضدعفونی مشخص، از جمله غلظت صحیح ماده گندزدا، زمان تماس و روش‌های کاربرد صحیح مانند اسپری کردن، کف کردن، یا غوطه‌وری پیروی کنید. ماده گندزدا، کلیه سطوح در تماس با مواد غذایی شامل سبدها، غلتک ها، بالابر ها، سینی ها، ظروف جابجایی، سیستم های بسته بندی و حمل و نقل را پاکسازی می کند. تکنیک بسیار موثر دیگر، روش های حرارت دهی مانند پاستوریزاسیون و استریلیزاسیون برای غیرفعال سازی باکتری ها می باشد. از این روش بخصوص، برای ضدعفونی خطوط لبنیات برای حذف بیوفیلم ها استفاده می شود.

4. ضد عفونی مکرر جهت امنیت غذایی

یک برنامه منظم برای ضدعفونی خطوط تولید و تجهیزات تهیه کنید. مناطق پرخطر، مانند مناطقی که در تماس مستقیم با غذا هستند، باید بیشتر ضدعفونی شوند. برای مواد تولیدی حساس تر مانند فرآورده های لبنی، لازم است که فرکانس ضدعفونی بیشتر باشد. چون وجود باکتری های مضر و عوامل بیماری ها در شیر بسیار بالاست. 

5. بررسی اثربخشی محلول گندزدا

تیم کنترل کیفی، برای اطمینان از مؤثر بودن روش‌های ضدعفونی، باید فرآیند درصد اثربخشی را مرتبا آزمایش کنند. این فرآیند، شامل آزمایش سواب برای بررسی وجود پاتوژن ها یا استفاده از آزمایش های ATP (آدنوزین تری فسفات) برای اندازه گیری تمیزی است. همچنین کارشناسان کنترل کیفی کارخانجات مواد غذایی، ملزم به بازرسی های دوره ای و انجام تست و نمونه برداری از محصولات نهایی هستند. آزمایش اثربخشی و مواد موثر موجود در محلول های گندزدایی و بررسی بار میکروبی نمونه ها، برای یک تولید سالم و عاری از میکروب، بسیار مهم است.

چرا شستشوی معمولی برای امنیت غذایی کافی نیست؟

بسیاری از باکتری‌های پاتوژن مانند لیستریا و سالمونلا توانایی تشکیل بیوفیلم را دارند. بیوفیلم‌ها کلونی‌های میکروبی چسبنده‌ای هستند که مانند یک زره روی سطوح استیل و لوله‌های انتقال قرار می‌گیرند و در برابر شوینده‌های معمولی مقاوم‌اند. باقی ماندن بیوفیلم در خطوط تولید، عامل اصلی آلودگی‌های ثانویه و مسمومیت‌های دوره‌ای است. استفاده از ترکیباتی نظیر پراستیک اسید  به دلیل قدرت اکسیدکنندگی بالا، ساختار این لایه‌های مقاوم را شکسته و محیط را به معنای واقعی استریل می‌کند.

کلام آخر:

در دنیای رقابتی تولید مواد غذایی، به‌روزرسانی مداوم سیستم‌های ایمنی تنها راه مقابله با تهدیدات بیولوژیک است. صنایع آرال شیمی با درک نیاز صنایع به پاکسازی‌های عمیق، محصول پیشرفته خود یعنی فوداسیب را معرفی کرده است. این ترکیب قدرتمند بر پایه پراستیک اسید 15%  ویروس‌ها و باکتری‌ها را از میان می‌برد. همچنین محلول سیلور پراکسیدین آکوا، بر پایه یون نقره با حذف لایه‌های میکروبی (بیوفیلم)، خطر مسمومیت‌های زنجیره‌ای را به صفر می‌رساند. علاوه بر گندزدایی، اجرای صحیح فرآیندهای نظافتی با شوینده‌های تخصصی قلیایی و اسیدی CIP & COP این شرکت، به تولیدکنندگان اجازه می‌دهد تا با بالاترین سطح بهره‌وری، سخت‌گیرانه‌ترین استانداردهای بهداشتی را در تمامی بخش‌های تولید و جابجایی مواد غذایی پیاده‌سازی کنند.

⇐ ویرایش شده در ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵